Iberiar Penintsulako Erliebearen Unitate Morfoestrukturalak

Iberiar penintsulako erliebea Iberiar Goi Lautadaren inguruan antolatzen da. Erdialdeko Sistemak lautada garai hori bi zatitan banatzen du: iparraldeko Iberiar Goi Lautada eta hegoaldekoa. Azken hori zertxobait gorabeheratsuagoa da, Toledoko Mendiak direla eta. Iberiar Goi Lautadaren inguruan, berriz, honako hauek aurkitzen ditugu:

• Ertz menditsuak: Galizia-Leongo Mendigunea, Kantauriar Mendikatea, Sistema Iberikoa eta Sierra Morena.

• Kanpoko unitateak: Kanpoko sakonuneak (Ebrokoa eta Guadalquivirrekoa) eta kanpoko mendikateak (Euskal Mendiak, Pirinioak, Mendikate Betikoak).

IBERIAR GOI LAUTADA

Iberiar Goi Lautada ordoki garaia da, 600-800 m-ko altitudea duena. Lehen Aroan sortu zen, antzinako Hesperiar Mendigunearen higaduraren ondorioz. Hirugarren Aroan, Alpetar orogeniak ia Iberiar Goi Lautada guztia deformatu eta suntsitu zuen. Horren barruan hiru unitate eratu ziren:

• Antzinako zokalo paleozoikoa
• Barneko mendilerroak
• Barneko arro sedimentarioak

1. Antzinako zokalo paleozoikoa

Gaur egun Iberiar penintsularen mendebaldean soilik ageri da. Horietan, zokaloa estaltzen zuten material tertziarioak higadurak suntsitu egin ditu, eta jatorrizko material silizeoak utzi ditu agerian: granitoa, arbela eta kuartzita.

Erliebea penilautada oso leunez osatutako gainazalez dago osatuta. Granito gainean modelatutakoak lauagoak dira arbel gainean modelatutakoak baino. Penilautadetan uharte-mendiek eta arroka-azaleratzeek gorabeherak sortzen dituzte, baita erresistentzia handiagoko arrokez osatutako hondar-erliebeek ere. Azken horietakoak dira, Extremadurako penilautadan kuartzita gainean eratuta tarteka ageri direnak. Penilautaden eta Iberiar Goi Lautadaren arro sedimentarioen arteko ukipen-guneetan arroila sakonak daude (*arribeak* edo *labarrak*), ibaiak penilautaden material gogorren artean sartu zirenean sortuak.

2. Barneko mendilerroak

Erdialdeko Sistema eta Toledoko Mendiak dira. Hirugarren Aroan eratu ziren, Alpetar orogeniaren ondorioz Iberiar Goi Lautadaren zokaloaren blokeak altxatu zirenean. Bi mendilerroen arrokak jatorrizkoak dira (granitoa, arbela eta gneisa), eta forma biribilduak eta gailur lauak dituzte, altxatutako higadura-gainazalak baitira.

• Erdialdeko Sistema garaiagoa da, eta erditik zatitzen du Iberiar Goi Lautada. Mendilerro nabarmenak Somosierra, Guadarrama, Gredos, Peña de Francia eta Gata dira.

• Toledoko Mendiak ez dira hain garaiak, eta hegoaldeko Iberiar Goi Lautada bitan zatitzen dute. Tajo ibaiaren arroa eta Guadiana ibaiarena bereizten dituzte. Mendilerro garrantzitsuena Guadalupe da.