Hotsa eta musika-notazioaren oinarrizko kontzeptuak

Hotsa: definizioa

Hotsa: Objektu batzuen bibrazioek eragindako entzumen‑sentsazioa da. Hori da hotsa.

Zarta

Zarta: Bibrazio regularrak edo aldizkoak hotsa sortzen dute. Baina irregularrak ere izan daitezke, eta orduan tonu zehatzik gabeko sentsazio nahasia sor daiteke: zarta.

Hotsaren ezaugarriak

Hotsak hainbat ezaugarri ditu. Hauek dira nagusiak:

• Garaiera edo tonua: Horren arabera, hotsak garaiz (altuagoak) edo apalak (baxuagoak) izan daitezke.
• Intentsitatea: Hotsa sortzeko erabiltzen den indarra.
• Tinbrea: Ezaugarri honen bidez jakin dezakegu hotsa musika‑tresna edo pertsona jakin batek sortu duela.
• Iraupena: Hotsak gure belarrian zenbat denboratan irauten duen.

Maiztasuna

Maiztasuna: Segunduko bakoitzean sortzen diren uhinen kopurua da; hertzetan (Hz) neurtzen da.

Islapena

Islapena: Hotsak azalera batean (hotsa xurgatzen ez duen azalera batean) sortzen duen isla da.

Notak

Notak: Hotsa adierazten duten zeinuak dira; Sol, Fa edo Do klabeetan idazten dira.

Pentagrama

Pentagrama: Bost lerroek pentagrama osatzen dute; lerro eta bitarteko tarteetan notak idazten dira.

Klabea

Klabea: Pentagrama bakoitzaren aurrean jartzen den zeinua da; ohikoenak Sol, Fa eta Do klabeak dira. Hortik abiatuta, notei izena ematen zaie.

Alterazioak

Alterazioak: Nota tonu erdi igotzeko edo jaisteko erabiltzen den zeinuak dira. Alterazioak bi motatakoak izan daitezke:

• Berezkoak: pentagramaren hasieran jartzen dira.
• Akzidentalak: konposizio osoan zehar agertzen diren alterazioak dira.

Hiru seinu daude nagusiki:

• Sostenitua: nota tonu erdi igotzen du.
• Bemola: nota tonu erdi jaisten du.
• Bekoadroa: aurreko seina ezeztatzen du.

Erritmoa

Erritmoa: Hotsak eta isiluneek denboran duten antolamendua da. Oinarrizko bi antolamendu daude:

• Bitarra: tentsio une baten ondoren lasaitasun une bat datorenean sortzen da.
• Hirutarra: tentsio une baten atzean lasaitasun une bi daudenean sortzen da.

Hala ere, gregoriarrean, adibidez, antolamendu hori aldagarria izan daiteke, eta hori erritmo askea deitzen da.

Sinkopa

Sinkopa: Azentua lekuz aldatzen denean sortzen da.

Anakrusa

Anakrusa: Pieza bat kompasaren alde ahulean hasten denean sortzen den sarrera da.

Irudiak eta euren balioak

Irudiak: Irudiak hotsen iraupen luzeagoa edo laburragoa adierazten dituzten zeinuak dira; iraupenaren arabera, irudiak honela sailkatzen ditugu: biribila, zuria, beltza, kortxea, kortxeaerdia eta fusa.

Isiluneak: Irudietarako adierazi ditugun balio guztiak izan ditzakete; biribilaren, zuriaren, beltzaren eta abarren isiluneak egon daitezke. Isilunea iraupeneko zeinu bat da, baina guztiz hotsik gabekoa.