Hominizazioa eta giza eboluzioa: bipedismoa eta hominidoak

Hominizazioa

Hominizazioa — Giza modernoaren ezaugarriak eboluzio-prozesu luze baten ondorio dira. Prozesu hau Ekialdeko Afrikako klima-aldaketarekin lotuta dago. Bizirik irautea lortu zuten primateek ingurune lehor eta bero batean eboluzionatu zuten. Bipedismoari esker, dibertsifikazio azkarra lortu zuten.

Bipedismoa

Bipedismoa — Zutik ibiltzeko gaitasuna da, eskuak lurrean jarri gabe. Horrek egiturazko aldaketa batzuk ekarri zituen, nagusiki hezurdurari eta muskulaturari. Zutikako jarrera: Bi hanketan ibiltzeko aldaketek eskeletoa eraldatu zuten.

Bipedismoaren abantailak

• Eguzki-erradiazio gutxiago iristen zaio zutik dagoen gorputzari.
• Haizeak gorputzaren azalera handiagoa ukitzen du eta freskagarriagoa bihurtzen du.
• Zenbat eta gorago egon, orduan eta freskoagoa izaten da haizea.
• Abantaila hauek funtsezkoak izan ziren bero handiko eta zuhaitz gutxiko lekuetan.
• Lurreko paisaia eta landarediaren gaineko ikuspegi hobea dute.
• Eskuak libre izaten dira tresnak erabiltzeko eta objektuak eramateko.

Bipedismoaren desabantailak

• Bipedismoak tentsio handiagoa sortzen du hezur-egituran, batez ere bizkarrezurrean.
• Aldaketak pelbisean nabaritu ziren, bereziki emakumeengan.
• Pelbisean kanala estutu egin daiteke, eta horrek giza erditzea konplexuagoa bihurtzen du.

Beste aldaketa morfologiko eta kognitibo batzuk

Hominizazio prozesuak buruaren garapenean ere eragina izan zuen:

• Garezur edukiera handitu zen.
• Garunaren eta gaitasun kognitiboen garapena.
• Aldaketak burezurrean: aurpegia zapalago bihurtu zen.
• Hortzen eraldaketa: 36 hortzetik 32 hortzera pasatu zen.
• Aurpegiaren eta masailezurraren tamaina murriztu zen.

Hominidoen eboluzioa

Duela 5 milioi urte Afrikan, Australopithecus generoa agertu zen; hominido guztien aurrekoa izan zitekeen. Azken urteotan fosil batzuk aurkitu diren arren, gure espeziearen zuhaitz filogenetikoa osatu gabe jarraitzen du.

1. Ardipithecus ramidus: Lehen ezagututako hominidoetako bat. Etiopiako basoetan bizi izan zen. Fruituak eta hostoak jaten zituen.
2. Lehen hominido hankabikoa: Afrikako basoetan bizi; zutik ibiltzen, fruituak eta kimuak jaten zituen.
3. Homo habilis: Homo generoko lehen espezieetako bat. Afrikan bizi izan zen; tresnak egiten lehena izan zen eta haragia jan egiten hasi zen.
4. Homo ergaster: Sua erabiltzen hasi zen. Afrikako hego eta ekialdeko sabanan bizi izan zen; ehiztaria eta biltzailea izan zen.
5. Homo erectus: Asia kolonizatu zuen.
6. Homo antecessor: Europa kolonizatu zuen. Ehiztaria eta biltzailea zen; hezurrezko eta zurezko tresnak erabili zituen. Gure espeziearen eta Neandertalen arbaso partekatua izan da.
7. Homo heidelbergensis: Lehen ehorzketetako batzuekin lotzen den talde bat; Europan bizi izan zen. Gorputz-egitura sendoa zuen eta harrizko tresnak egiten zituen.
8. Homo neanderthalensis: Sua erabiltzen zuen eta gaixoak zaintzen zituen. Europan, Asian eta Ekialde Hurbilean bizi izan zen. Harria lantzeko teknikak hobetu zituen eta anatomia-ezaugarri bereziak zituen.
9. Homo sapiens sapiens: Hominidoen gaur egungo espezie bakarra. Planeta osoan hedatu da; komunikazio-gaitasuna eta adimena garatu ditu; kultura konplexua eta kontzientzia garatu dira.