Història i literatura gallegues: del rexurdimento a l'actualitat
Español6,43 KB
Història da lingua galega
Hoxe, a lingua galega: 1º/3 centrado nas reivindicacións agrarias, conseguindo a redención de foros, a desaparición da fidalguía e a aparición da pequena burguesía. Os séculos XX e XXI supoñen un incremento do proceso desgaleguizador durante o período da ditadura, con novos factores como o proceso de urbanización, a estrutura do Estado e os medios de comunicación.
1º/3: paso do rexionalismo ao nacionalismo, con IF, SEG e G. Nos reivindicaron o galego. A partir dos anos 30 (II República) hai un notable desenvolvemento co Partido Galeguista. En 1936 aprobouse o Estatuto de Autonomía de Galicia (EAG), que estableceu a cooficialidade do galego.
2º terzo (ditadura): negación da diversidade cultural e lingüística, natureza represiva do poder, represión e exilio. A partir dos anos 50 xorde a resistencia cultural, coa fundación da editorial Galaxia. Nos anos 60 prodúcese o uso público do galego e a actividade política clandestina da UPG e do PSG. En 1965 cátedra a Lingua Galega e en 1971 o I Congreso da Lingua Galega.
A partir de 1975: Estatuto de Autonomía (1981), recuperación social e funcional do galego (política, educación, gramática), e en 1985 a TVG.
Hoxe: recuperación social e cultural, pero retroceso do galego. Función de identidade: deixa de ser a lingua maioritaria, proceso desgaleguizador. Función familiar: discordancia en función da xeración familiar. Función laboral. Función local: condutas diglósicas, uso informal con veciños e na feira. Función institucional: poder político, educación, sistema de xustiza (-) e medios de comunicación. Función cultural internacional.
Literatura
Entre os dous séculos
Período de decadencia, con autores ancorados na estética cimonística e poetas cunha evolución común cara ao modernismo (ANV). Do ermo: poesía costumista e lírica pura.
Lírica das Irmandades
1916: desenvolvemento de editoriais e revistas, que se afastan da tradición. RCab, influído polo rexurdimento, o modernismo e o romanticismo. Poesía lírica (reivindicación cívica, intimismo, costumismo e modernismo): No desterro; e narrativa: Noite estrelecida.
Prosa entre dous séculos
XNos. Prosa das Irmandades: aparición do ensaio, desenvolvemento da prosa e difusión de diferentes coleccións de narrativa (Johan Vicqueira, Ae R VP).
Teatro das Irmandades
Instrumento para espallar popularmente o ideario nacionalista. Novos temas (recreación de episodios da nosa historia, reivindicación social e cultural) e novas formas (drama simbolista, teatro cómico, comedia burguesa, ópera) (Mlugris Freire).
Nós
Pregalaguismo: "cenáculo ourensán", unidos polo movemento nacionalista. Galeguismo: continuidade coas Irmandades, desenvolvemento intenso de labor política e cultural, revista Nós (1920). Posguerra: ruptura da unidade do grupo.
Prosa: renovación de ficción: novela, conto e ensaio (V. Risco). Producción: O porco de pé, que rompe cos tópicos da tradición do século XIX. Ensaística con afán didáctico (Teoría do nacionalismo galego). ROP: narrativa, humor e temática ultratumba (O purgatorio de D. Ramiro), realista (Camiños da vida) e psicolóxica (Arredor de si); ensaística.
Vangardas
Antirromanticismo, desumanización, busca de arte puro e innovación. Movementos: cubismo (caligramas), surrealismo, dadaísmo, creacionismo, futurismo e ultraísmo. En Galicia: hilozoísmo, paixasismo (N. Varela, A. Carballo), neotrobadorismo (diferencia Galicia, Cunqueiro) e creacionismo (realidade, Manuel Antonio). Primeira formación tradicional, modernista, vangardista; segunda (de 4 a 4) e terceira tradicional.
Xeración do 36
(10-20) Influencia de Nós e das Irmandades, marcados pola guerra, con tendencias variadas (neo, paixasismo, poesía cívica, intimismo...) (CEF: cívico, íntimo, satírico).
Promoción de enlace
(20-30) Primeiros anos da guerra, sen influencia, bilingües, con compromiso social e angustia existencial.
Festas Minervais
(30-40) Certames literarios, alumnos da Xeración do 36. Escola de Tebra (Longa noite de pedra), socialrealismo (UNN).
Prosa actual
Narrativa: en 1981 morren tres referentes (Dieste, B. Amor, Cunqueiro), ocupados por mestres xurdidos da NNG (Ferrín, Casares). Características: autores nados despois de 1950, que comezaron a publicar despois dos 80. Obras: diversificación de estilos sen precedentes, renovadora, novas modalidades ou temas: narrativa negra, narrativa crónica (Rosil, Valentín Carrera), ficción científica, narrativa de aventuras (A expedición do Pacífico, Marilar Aleixandre).
Ensaio: nos anos 70-80 aparecen revistas de pensamento (Luces de Galicia, Encrucillada). Características: ensaio económico e político, sociolingüístico, teolóxico, filosófico e literario.
Lírica actual
Promoción dos 80: temas: intimistas sen abandonar a reivindicación social, metapoesía e telurismo. Formas: linguaxe moi coidada, aparello estilístico moi elaborado e introdución do culturalismo.
Promoción dos 90: temas: temas eternos desmitificados a través dun ton vivencial. Formas: linguaxe directa e coloquial, redución da carga culturalista e procura de eliminar as barreiras entre os xéneros e as artes.
O teatro actual: desenvolvemento
Consolidación de compañías actuais, aparición de salas estables de teatro, festivais e certames de teatro e premios, centros de formación teatral, coleccións de teatro infantil e xuvenil. Segundo a renovación formal e de contidos dos "mestres de Ribadavia" (Ruibal, Lourenzo e Bolaño), hai dúas promocións: Promoción dos 80: pouca vinculación coa representación, carga simbólica e culturalista. Promoción dos 90: vinculadas co espectáculo, o que fai que as súas obras estean feitas para ser representadas directamente.