Historia e evolución do teatro galego: de 1900 á Mostra de Ribadavia

1. Contexto histórico e cultural (1900-1936)

A lingua galega queda relegada do ámbito público, polo que o teatro deixa de representarse con normalidade. A creación dramática pasa a desenvolverse na intimidade, sen contacto co público, polo que moitas obras non se chegan a representar. Non existe continuidade xeracional nin grupos consolidados, senón autores illados que escriben sen conexión entre si. As obras desta etapa adoitan ter carácter simbólico, existencial e reflexivo, debido á censura e á situación política.

2. Os anos 50: a «dramática silenciada»

Durante os anos 50, a actividade teatral en galego é moi escasa, aínda que non desaparece completamente. Pódense distinguir dúas tendencias principais:

• Continuación do teatro de preguerra: obras que seguen modelos anteriores, con influencia do simbolismo e das vangardas.
• Intentos de renovación: primeiros pasos cara a un teatro máis moderno que se consolidará nos anos 60.

Autores destacados:

• Ricardo Carvalho Calero: figura clave que conecta tradición e modernidade. Obras como A farsa das zocas ou O auto do prisioneiro.
• Jenaro Marinhas del Valle: considerado iniciador do teatro social galego, introduce temas políticos e sociais.
• Álvaro Cunqueiro: autor de Don Hamlet (1959), unha das obras máis importantes do período, con carácter simbólico e innovador.

3. Os anos 60: o teatro independente

A partir dos anos 60 prodúcese un rexurdimento do teatro galego debido aos cambios sociais e económicos. Xorde o chamado «teatro independente», impulsado por grupos afeccionados e intelectuais comprometidos coa cultura galega. Este teatro caracterízase por:

• Uso da lingua galega como afirmación cultural.
• Actitude crítica fronte á ditadura franquista.
• Renovación estética e temática (influencia de correntes europeas).
• Uso do teatro como ferramenta de concienciación social.

Grupos e iniciativas:

• O Facho (A Coruña, 1965), dirixido por Manuel Lourenzo.
• Teatro Circo, tamén impulsado por Lourenzo.
• Outros grupos: Teatro Másil, Martín Codax, Histrión 70.

Estas iniciativas espállanse por Galicia e sentan as bases do teatro moderno galego.

4. Autores representativos dos anos 60

• Daniel Cortezón: desenvolve un teatro histórico influenciado por Bertolt Brecht, buscando a reflexión crítica do espectador.
• Manuel María: evoluciona cara a un teatro popular e reivindicativo. Emprega o teatro como instrumento político e social. Destacan obras como Barriga verde e outras de temática social e nacionalista.

5. As mostras de Ribadavia e o grupo Abrente

En 1973 celébrase en Ribadavia a I Mostra de Teatro Galego, organizada pola agrupación cultural Abrente. Este evento marca un punto de inflexión na historia do teatro galego, xa que supón a súa revitalización definitiva.

Consecuencias principais:

• Impulso á profesionalización do teatro galego.
• Aparición de novos grupos e dramaturgos.
• Consolidación dun público interesado no teatro en galego.

Grupo Abrente:

É considerado o primeiro grupo moderno de dramaturgos galegos. Autores principais:

• Manuel Lourenzo: teatro experimental e mítico.
• Euloxio R. Ruibal: evolución cara a unha crítica social máis profunda.
• Roberto Vidal Bolaño: un dos grandes renovadores do teatro galego contemporáneo, con forte compromiso social.

6. Conclusión

Entre 1943 e 1973, o teatro galego pasa dunha etapa de silencio e represión a un proceso de recuperación e renovación. O paso clave prodúcese nos anos 60 co teatro independente e culmina en 1973 coa Mostra de Ribadavia. Este período senta as bases do teatro galego contemporáneo.