Hiriaren Morfologia eta Hiri Egituraren Bilakaera

Hiriaren Morfologia: Definizioa eta Kontzeptuak

Definizioa: Morfologia hiriak duen kanpoko itxura da.

Kokalekua: Hiriak hartzen duen espazio zehatza da. Inguru fisikoaren araberakoa da, eta, batez ere, hiriaren sorrerak oinarri zuen eginkizunaren araberakoa.

Kokapena: Hiriak inguru geografiko zabalean duen posizio erlatiboa da. Hiriak inguruan duen eginkizunarekin dago lotuta.

Hiri Egitura

1. Alde Zaharra

1.1. Industria aurreko aldearen herentzia

• Hiri gehienak harresiz inguratuta zeuden.
• Plano irregularrekoa izan ohi zen.
• Hiri-bilbea itxia zen.
• Eraikuntzan, familia bakarreko etxeak ziren nagusi.
• Lurzoruaren erabilerak askotarikoak ziren (lorategiak, dendak...).
• Gizarte arloan, zenbait talde bizi ziren aldi berean.

Alde zaharraren ezaugarri horiek kasu bakoitzean aldatu egiten dira:

• A) Erromatarrak: Hiriak plano irregularrekoak (jatorrizko testuaren arabera).
• B) Erdi Aroan: Hiri gehienetan sortu zen alde zaharra.
  • Hiri musulmanak: Nukleo nagusia harresituta, meskita eta azoka, plano oso irregularra.
  • Hiri kristaua: Harresiz inguratuta, eliza eta gaztelua, eta plano irregularra.
• C) Errenazimentuan: Plano erregularrekoak.
• D) Barrokoan eta Ilustrazioan: Kale zabalak eta zuzenak.

1.2. Industria osteko aldiaren arazoak eta aldaketak

• A) Kaleen trazedura: Desegokia pertsona eta garraioentzat.
• B) Eraikuntzan: Eraikinak ondatuta daude.
• C) Lurzoruaren erabileretan: Murrizketa ezarri da apurka-apurka.
• D) Gizarte arloan: Gizarte-populazioa ezartzen da apurka.

2. Zabalgunea

XIX. mendearen erdialdea eta XX. mendearen lehen herenaren bitartean sortuak.

2.1. Zabalgune burgesa

Espazio berria da; burgesiaren ordena, higienea eta onura ekonomikoa islatzen ditu.

• A) Sartzeko orduan, koadrikula itxurako plano erregularra hartu zuen, bilbea dentsitate txikikoa eta burgesen etxebizitzak. Lehenengo zabalguneak Bartzelona eta Madril izan ziren.
• B) Zabalguneak aldaketak izan zituen denborak aurrera egin ahala: bilbea trinkotu egin zen, eraikinak bertikalak ziren eta eginkizun tertziarioa hartu zuten.
• C) Gaur egun, modernizatzeko lanak egin dira.

2.2. Hiri inguruko langileen eta industriaren auzoak

Industria-instalazioak hiri-periferian ezarri ziren. Langileak zabalgune inguruan sortutako auzoetan ezarri ziren.

• A) Plano desantolatua hartu zuten, bilbea itxia, eta neurri zein kalitate txikiko etxebizitzak eraiki ziren.
• B) Gaur egun, industria-inguru zaharrek erdialdeko kokapena dute.

2.3. Lorategi-auzoak

Familia bakarreko etxebizitzak dituzten lorategi-auzoak dira. Hiri-zabalgundeko inguru ospetsuetan kokatzen dira.

• Arturo Soriaren hiri lineala: kale handiak eta etxe-uharteak.