Heziketa literarioa: Irakurle gaitasunak eta estrategiak

Irakurlearen gaitasunetara egokitzea

LH (6-12 urte) mailako gaitasunak kontuan hartuta, testuak egokitu behar dira. Colmer-en arabera, erronka nagusia liburuak hautatzea da, interpretazio-ahalegina eska dezaten, baina hartzaileentzat urrunegi geratu gabe. Helburua: istorioa ulertzea eta gozatzea erraztea, baina baita pentsarazten dioten tresnak ematea ere, irakurle gisa hobetzeko.

Egitura narratiboak eta ilustrazioaren rola

Istorioa ulergarriagoa egiteko, egitura bereziak erabiltzen dira:

• Unitate narratiboak: Kapitulu laburretan banatzea.
• Kontaketa markoduna: Istorio bat beste baten barruan.
• Kontaketa sekuentziatuak: Gertaera errepikakorrak, kateatuak edo metatuak.
• Egitura zirkularra: Istorioa hasten den puntu berean amaitzea.

Bestalde, ilustrazioek garrantzi handia dute:

• Irakurketa sinplifikatzeko: Irudiak pertsonaiak, denbora eta espazioa deskribatzen ditu.
• Irakurketa zailtzeko: Testuaren eta irudiaren arteko kontraesanak edo anbiguotasunak erabiliz, umeak pentsaraztea bilatzen da.

Heziketa literarioaren paradigma-aldaketa

Literaturaren irakaskuntzak aldaketa sakona izan du. 1970eko hamarkadan kanona eta ezagutza historikoa transmititzera mugatzen zen arren, gaur egun ikuspegi soziokulturala gailentzen da. Garrantzitsuena ez da literaturaren historia jakitea, baizik eta testuingurua, diskurtsoaren ideologia eta esanahiaren eraikuntza aztertzea.

Irakurketa: Plazer hutsetik interpretaziora

Munitak azpimarratzen du irakurketa plazer huts gisa soilik bultzatzeak muga handiak dituela. Plazera kulturalki eraikitako fenomenoa da; eskolak plazera soilik bilatzen badu, gizarte-desberdintasunak areagotu ditzake. Munitarentzat, literatura irakastea «irakurtzeko modu bat» irakastea da: ikasleek testuari galderak egiten ikasi behar dute, euren esperientzia testuaren konbentzioekin elkarrizketan jarriz.

Heziketa literarioaren ibilbidea

Ikasleak irakurle aditu bihurtzeko prozesuan, trantsizio hauek gertatzen dira:

• Literatura arrotz sentitzetik → harekin inplikatuta sentitzera.
• Ezagutza inplizitutik → konbentzioen ezagutza esplizitura.
• Interpretazio literaletik → interpretazio konplexuagora.
• Harrera deskontestualizatutik → testuinguratze-lanera.