Haurren loa eta afektibitatea: Garapenerako gakoak

1. Afektibitatea eta loa

Alderdi askok eragin diezaiekete jarduera- eta atseden-erritmoei:

• Elikatze-zikloen banaketak eta elikagaien kantitate zein kalitateak.
• Elikadura-ohiturek eta lan-ordutegiek.
• Oporraldiek eta herriko festek.
• Alderdi soziokulturalek eta abarrek.

Horiek guztiek bizitzan zehar aldatzen diren erritmo naturalei eragiten diete. Helduek txikienei lo egiteko espazioa, jarrera eta beharrezko segurtasuna ere transmititu behar diete lasai deskantsa dezaten.

Lo egitea, jatea bezala, biologia hutsetik harantzago doan beharra dugu. Lo egitera joateko unea konplexua da, harreman afektibo oso biziak dituelako; horregatik, garrantzitsua da prozesu hori ahalik eta modurik naturalean gertatzea.

Haurrek, nahiz eta oso nekatuta egon, gurasoen maitasunak ematen duen lasaitasuna behar dute lotara joateko. Gurasoak hor izango dituela jakin behar du, bai begiak itxi dituenean, baita egoeraren kontrola galdu duenean ere.

Loa eta atxikimendua mendebaldeko gizartean

Mendebaldeko gizarteetan, lotara joatea benetako banaketa-esperientzia izaten da haur askorentzat. Helduek gertu egon behar dute, eta erritualen bidez une lasaigarria eta aurreikusteko modukoa eskaini behar diete. Horretarako, jarduera gozagarriak eta trantsiziorako objektuak erabiltzen dira:

• Jarduerak: Ipuinak, abestiak, irakurtzea.
• Objektuak: Peluxeak, mantak, panpinak.

Haurtzaroan, lo egitea haurraren eta erreferentziazko helduaren arteko lotura afektiboarekin (atxikimendu-harremanarekin) oso lotuta dago. Haurren atxikimendu-portaeren helburua helduarekiko gertutasuna lortzea da (begiratzea, irribarre egitea, negar egitea, besarkatzea...). Helduak, berriz, hezteko eta haurra lotarako prestatzeko portaerak izaten ditu.

Haurra ohean sartzean, atxikimendu-irudiarengandik bereizteak sortzen dien beldurra sartzen da jokoan, baita inguruak eragiten dien beldurra ere. Horrez gain, etxean gertatzen ari den ezer galdu nahi ez izatea, haurraren segurtasuna, helduen pazientzia eta familiaren ohiturak kontuan hartu behar dira. Horregatik, lo egitera joateko unea zailtasun eta atseginen nahasketa bat izaten da, non haurren beharrek eta helduen atseden-beharrek oreka bilatu behar duten.

Jarduera, atsedena eta loaren fisiologia

Jarduera

Jarduera funtsezko beharretako bat da. Haurra mugitu egiten da jaiotzen den unetik, baita jaio aurretik ere, eta mugimenduarekin adierazi eta erlazionatu egiten da. Lehenengo urteetan, ingurua eta bere burua ezagutzen lagunduko dio jarduerak; hau da, zer muga eta aukera dituen erakutsiko dio, eta jardunez eraikiko du bere nortasuna.

Atsedena eta loa

Jarduera guztiek, fisikoak nahiz psikikoak izan, ahalegin eta gastu energetiko bat eskatzen dute. Horregatik, deskantsatu egin behar da muskulu- eta nerbio-tonua berreskuratzeko, eta oreka fisikoa zein psikikoa aurkitzeko. Atsedena oreka berrezartzeko beharrezko denbora da; gastatutako mantenugaiak berriz ere jaso behar dira, eta muskulu-distentsioa zein distentsio psikikoa ahalbidetu behar ditu. Atseden hartzeko modu nagusia lo egitea da.

Lo-egoeran, organismoa kanpoko munduarekin erlazionatzen duten funtzio guztietatik urruntzen da, eta muskuluak ia erabat erlaxatzen dira. Muskulu-jarduera gutxitzean, honako hauek ere gutxitu egiten dira:

• Oxigeno- eta mantenugai-beharrak.
• Odol-fluxua.
• Bihotz- eta arnasketa-maiztasuna.

Labur esanda, muskuluek ez dutenez jarduera fisikorik, organoen errendimendua murriztu eta suspertu egiten dira.

Nekea

Nekea jarduera- eta atseden-mailen arteko desoreka da. Oreka organikoa berreskuratzen ez denean, organismoaren egoera orokorrean eragin dezake eta ikaste-prozesuak zein giza harremanak oztopa ditzake.

Loaren asaldurak: Amesgaiztoak eta gaueko izuak

Amesgaiztoak

Haurrak askotan amesgaiztoekin esnatzen dira eta ondo gogoratzen dute ametsa, beldur handia eragin dielako. Normalean gai errepikakorrak izaten dira eta haurra mehatxatuta sentitzen da. Lasaitzeko, bere gelan dagoela eta gurasoak gertu dituela gogorarazi behar zaio. Amesgaiztoek antsietatearekin eta estresarekin dute lotura; REM loan gertatzen dira, eta haurra esnatzean orientatuta egoten da. Berriz lo hartzea zaila izan daiteke, eta 8-12 urte artean ohikoagoak dira.

Gaueko izuak

Gaueko izuak lo motelean gertatzen dira (3. eta 4. faseetan, lo sakonean) eta gaueko lehenengo zatian. Ezaugarri nagusia bat-bateko esnatzea da, askotan izu-oihu batekin. Haurrak antsietate handiko seinaleak erakusten ditu:

• Begi-nini dilatatuak eta izerdia.
• Takikardia.
• Mugimendu estereotipatuak.

Egoerak 2-10 minutu irauten du eta hurrengo egunean ez du ezer gogoratzen. Maiztasuna aldakorra da eta adinarekin desagertzeko joera du. Esku-hartzean, haurra zaindu, erortzea saihestu eta lasai itxaron behar da.