Greziar eta Erromatar Artea eta Arkitektura: Ezaugarriak eta Eraginak
Greziar eta Erromatar Artea eta Arkitektura
Ezaugarri nagusiak: Hiru ordena arkitektonikoak: dorikoa, jonikoa eta korintiarra. Antropozentrismoa eta gizakiaren neurria. Edertasuna proportzioan, neurrian, ordenan eta harmonian oinarritua.
Ordena arkitektonikoak
Dorikoa: Zaharra eta prop sendoa, base gabea. Kapitela lepoko, ekino eta abakoz osatua. Taulamentuan arkitrabea eta frisea. Jonikoa: Lirain arina, bi moldura ganbil eta erdi zati ahurra. Fuste estriatua. Taulamentuan erlaiza. Korintiarra: Apainduena, berandu agertua. Fustean emakume eskultura (karyatidak).
Eraikuntza eta tipologia
Eraikuntzaren helburua imajina sortzea zen. Oinplano angeluzuzena. Tenplua zati nagusietan banatua: pronaosa eta opistodomoa.
Arkaiko eta klasiko garaia
Arkaikoa: Harri marmolez eginak. Dorikoa, kolonia-greziarra. Klasikoa (K.a. V. mendea): Perikles agintaldian, Fidiasen zuzendaritzapean, Partenoia eraiki zen. Beste eraikin nabarmenak: Propileoak, ErektEioa, Olimpiako Zeusen tenplua, Tholosa eta antzokia (orkestra, harmaia, eszena).
Helenismoa
Elektizismoa eta kolosalismoa nagusi. Ordena korintiarra zabaldu zen. Pergamoko akropolia eta Zeusen altarea adibide nabarmenak dira.
Eskultura
Giza ardatza eta edertasun kanona. Eredu ideala eta errealitatearen irudikapena. Marmolezko eskultura, askotan polikromatua, originalak galdu eta kopiak iritsi dira. Arkaikoa: Kuroi eta korai estatuak. Klasikoa: Mirón (Diskobolo), Polikleto (Doryphoros), Fidias, Praxiteles (Hermes), Skopas (Menade zauritua), Lisipo (Apoxiomeno). Helenismoa: Naturaltasuna eta mugimendua adierazten dira; Venus de Milo.
Eskola nagusiak
Atenas, Alexandria, Pergamo eta Rodas.
Erromatar artea
Eragina eta izaera: Greziako artearen eragina jaso zuen, baina izaera propagandistikoa zuen. Erromak K.a. 753an sortu zuen; Mediterraneo osoaren nagusi izan zen. 27 urtean inperioa ezarri zen, eta K.o. 395ean inperioa ekialdeko eta mendebaldeko zatitan banatu zen. Etruskoen eragina ere nabarmena da, hilobietan batez ere.
Arkitektura praktikoa
Arkitektura praktikoa eta propagandistikoa. Material sendoak eta iraunkorrak erabili ziren: harria eta adreilua. Gero, hormigoia eta zementua. Bi zutabe berri: toskanoa eta konposatua. Arku erdi puntua erabili zen.
Hirigintza
Hiri-antolamendu erretikularra, bi bide nagusirekin: cardo eta decumanus. Plano ortogonala. Foroa hiriaren erdigunean zegoen, portikoekin, basilika, tenplua eta publikoak; ondoan termak.
Eraikin nabarmenak
Pantheon: Agripak eraikitako tenplua, Apolodoro de Damaskok diseinatua. Hormak zementuz eginak eta bronzez eta marmolez estaliak. Basilika: Merkataritza, justizia eta elkartrukerako erabiltzen zen; barne-espazio diafanoa. Maxentzio basilika adibide nabarmena da. Antzokia: Hiri barruan, akustika onarekin. Anfiteatroa: Erromako Koliseoa. Zirkua: Forma luzangoa, gudu-lasterketetarako. Termak: Higiene eta osasunerako, biltzeko lekuak ere. Komunikabideak: Galtzadak eta ur-eramangarriak (Segovia).
Erretratua
Erretratu ugari, busto eta estatuak, patrizioak eta plebeioak irudikatuz. Ekintza ikaragarrien testigantza ere islatzen zuten, boterea eta ospea adierazteko.