Grandes Autores da Literatura Galega e Evolución da Lingua no Século XX

Obras de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao

Castelao foi un artista polifacético, xa que destacou como debuxante, pintor, ilustrador, literato, ensaísta e orador.

Principais obras:

• Un ollo de vidro (1922): ambientada no mundo da ultratumba, é unha novela curta na que predomina o humor negro e a crítica social.
• Cousas (1926-1929): conxunto de prosas moi breves.
• Retrincos (1934): son cinco relatos con detalles biográficos de diferentes épocas.
• Os dous de sempre (1934): a súa única novela longa.
• Os vellos non deben namorarse (1941): a súa única peza teatral.
• Sempre en Galiza (1944): obra fundamental do pensamento político galeguista.

Vicente Risco: Vida e Obra

Vicente Risco (Ourense, 1884-1963) estudou Dereito e licenciouse en 1906. En 1917 funda a revista La Centuria, onde colaboran os membros do que logo sería o Grupo Nós. Publica a súa teoría do nacionalismo galego, coa que adquire un enorme prestixio como teórico do galeguismo.

É un autor de certa produción teatral e mesmo poética, dunha ampla produción como narrador e ensaísta, etnográfico, político, literario, histórico e filósofo. Entende a arte como algo propio dunha elite e a ideoloxía.

A narrativa de Risco

A produción narrativa de Risco supón unha novidade no seu tempo, pois abandona o ruralismo e ofrece acubillo ao intelectualismo e aos motivos exotéricos, caracterizándose pola intencionalidade didáctica e por exhibir un peculiar humor crítico.

A súa obra máis salientable é O porco de pé, na que a través da caricatura realiza unha parodia humorística de personaxes do seu tempo, critica a burguesía e satiriza a sociedade consumista e materialista.

Ramón Otero Pedrayo

Ramón Otero Pedrayo (Ourense, 1888-1976) críase no seo dunha familia de ideoloxía liberal, ligada á vella fidalguía. En 1919 gaña a cátedra de Xeografía de ensino medio. En 1918 ingresa nas Irmandades da Fala.

Nos seguintes anos desenvolve un intenso traballo cultural ao que une máis tarde a actividade política, coa súa integración no Partido Galeguista, sendo deputado por Ourense en 1931. Coa Guerra Civil é destituído da súa cátedra e retírase ao seu pazo de Trasalba nos duros anos da primeira posguerra.

Despois exercerá a docencia na Universidade de Santiago e converterase, nos seus últimos anos, nun modelo ético e nun símbolo do galeguismo para as xeracións máis novas.

A obra de Otero Pedrayo

Otero é o autor que conta cunha obra máis ampla, nomeadamente nos xéneros narrativo e ensaítico.

Temática e claves ideolóxicas:

• A realidade e a historia de Galicia.
• A decadencia da fidalguía e a chegada da modernidade.
• O cristianismo como esencia do ser galego, oposto ao materialismo dos novos tempos.
• A necesidade de conservar a tradición, rexeitando calquera inxerencia que a altere, como pode ser o Estado.

Estilo literario:

• Gusto polas descricións detalladas e moi adornadas, semellantes á arte barroca, especialmente as referidas á paisaxe e aos ambientes.
• Abundancia de digresións que se desvían da historia principal.
• Preferencia polas oracións longas e polo uso de abundante subordinación.
• Presenza habitual da erudición do autor, con referencias á historia, á música, á literatura…

Denotación e Connotación

Un texto é denotativo cando as palabras se empregan en sentido literal, directo e propio, porque o emisor quere dar unha visión exacta da realidade que describe (os textos denotativos son obxectivos).

• A función do texto denotativo é dar unha visión o máis precisa posible da realidade que se describe.

Un texto é connotativo cando as palabras poden ter significacións máis alá das propias, porque o emisor pretende suxerir algo ou transmitir unha impresión da realidade (os textos connotativos son subxectivos).

• Nos textos connotativos, o emisor transmite a impresión que lle produce a realidade que describe.

Historia da Lingua Galega

Neste período, o proceso de substitución lingüística do galego polo castelán acentúase profundamente e acada niveis preocupantes, non só dende un punto de vista cultural (marxinación dos ámbitos formais e consecuente desprestixio do galego), senón tamén, por primeira vez, cuantitativo (penetración do castelán en todas as capas sociais). Así coma en 1938 apenas o 10% da poboación galega falaba castelán, 50 anos despois case a metade dos galegos se instalaran parcial ou totalmente nesta lingua.

Os motivos da regresión lingüística:

• Represión do franquismo contra todas as linguas distintas do castelán.
• Xeneralización da educación obrigatoria, exclusivamente en castelán.
• Cambio da estrutura socioeconómica tradicional: a industrialización chega a Galicia moi tardiamente, coa creación dos polos industriais de Vigo, A Coruña e Ferrol (na década dos 60).
• Chegada dos novos medios de comunicación audiovisuais.

Produción en lingua galega

Os anos que durou a Guerra Civil española (1936-1939) e os primeiros anos da ditadura franquista foron totalmente estériles para a produción cultural da lingua propia. Calquera movemento de carácter galeguista, non só político senón tamén cultural, quedou interrompido. Todas as iniciativas que comezaran na etapa anterior (revistas, editoriais…) rematan o mesmo ano en que comeza a guerra.

En 1950, o cultivo do galego comeza a recuperarse, sobre todo grazas á fundación, ese mesmo ano, da Editorial Galaxia, que recuperou os autores exiliados ou silenciados a partir de 1936 e integrou as novas xeracións xurdidas nos anos 50 e 60.

A pesar desta tímida recuperación cultural, estaba prohibido publicar en galego calquera texto informativo nos xornais (só se permitían textos literarios e de carácter folclórico), así como empregalo en actos públicos, mesmo da RAG.

Movementos políticos e asociativos

A partir dos anos 60 comezan a xurdir agrupacións que reivindican o uso do galego e achégano á sociedade a través de actividades como cursos, conferencias e coloquios.

Fúndase o PSG e a UPG. Estes partidos recuperan para o pobo o idioma para os usos públicos orais e o seu emprego acaba estendéndose a todos os partidos contrarios á ditadura.