Genetika eta Nerbio Sistema: Oinarrizko Gida

Genetika

Genetikak herentzia ikertzen du, hau da, bereizgarriak gurasoetatik seme-alabengana nola transmititzen diren.

Herentzia genetikoaren funtzionamendua

• Informazio genetikoa gorputzeko zelula bakoitzaren nukleoan dago.
• Nukleo horietan 23 bikotetan banatutako 46 kromosoma daude. Obuluak eta espermak kromosoma pare bakoitzetik dagokien erdia hartzen dute.

Obulu ernalduak 23 kromosoma pare ditu; pare bakoitzean, kromosoma bat aitarena da eta bestea amarena. Kromosoma bakoitza ADN (azido desoxirribonukleikoa) molekulez osatuta dago. 23. bikoteak jaioko denaren sexua erabakitzen du: mutilarenak X eta Y kromosomak ditu, eta neskarenak, berriz, bi X kromosoma.

ADN molekulen zatiak geneak dira, herentziaren oinarrizko unitateak.

Zer da Nerbio Sistema?

Organismoaren jarduera guztia erregulatzen duen kontrol-zentroa da. Oso espezializatutako zelulek osatzen dute, funtzio espezifikoen arduradun baitira, gizabanakoaren bizia mantenduz.

Funtzio nagusiak

Bi betebehar garrantzitsu ditu:

• Gorputzaren funtzionamendua kontrolatzea.
• Inguruarekin harremanetan jartzea.

Horrez gain, zentzumenek jasotako estimuluak garraiatzen ditu eta erantzunak organoetaraino bidaltzen ditu.

Osagaiak

Bi motatako zelulak bereizten dira:

• Neuronak: Nerbio-sistemaren oinarrizko elementuak dira; informazioa jaso, prozesatu eta garraiatzen dute (sinapsiaren bidez).
• Glia-zelulak: Neuronak inguratu eta nerbio-sistema sendotu eta babesten dute.

Nerbio Sistema Zentrala (NSZ)

Gorputzaren atal guztien jarduera koordinatzen duen sistema da. Buruko eta bizkarrezurreko organoek osatzen dute.

Funtzioak eta osagaiak

Zentzu desberdinek jasotako sentipenak prozesatu eta erantzunak bidaltzen ditu. Bere osagaiak hauek dira:

• Entzefaloa: Burezurrak babestua.
• Bizkarrezur-muina: Ornoek babestua.

Garuna

Nerbio-sistema zentraleko entzefaloaren zatirik handiena eta garrantzitsuena da. Giza portaera eta adimen-funtzioak (oroimena, emozioak, ikaskuntza) kontrolatzen ditu.

Hemisferioak

Garuneko bi hemisferioen arteko ezberdintasunak txikiak dira:

• Ezkerreko hemisferioa: Mintzamenarekin eta pentsamendu logikoarekin lotuta dago.
• Eskuineko hemisferioa: Prozesu analitiko eta orientazio espazialaren gaitasunak garatzen ditu.

Garuna arteka sagitalen bidez bi hemisferiotan banatzen da.

Nerbio Sistema Periferikoa

NSZtik kanpo dagoen nerbio-sistemaren atala da. NSZ eta gorputzeko organoen arteko lotura da.

Funtzioa eta osagaiak

NSZ organoekin, muskulu eta guruinekin konektatzea da bere eginkizuna. Bi sistema ditu:

• Sistema Somatikoa: Borondatezko mugimenduak kontrolatzen ditu.
• Sistema Autonomoa: Errai eta barne-inguruneko informazioa jaso eta odol-hodi, guruin eta muskuluen gain eragiten du.