gallllllll

O GALLEGO DE 1936-75

A Guerra Civil terá serias e negativas consecuencias para a lingua e a cultura galegas. O proceso normalizador comezará co rexurdimento e continuara con brillantez durante o primeiro terzo do seculo xx. O castelan será o único vehículo d comunicación real e oficial. O galego segué siendo o idioma máis falado en Galicia. *•Bos Aires hace de converter na capital cultural da Galicia do exilio. Aparecfd  as editoriais Galicia, conferencias en galego, emisions radiofónicas...

Luis Seoane alentá desde a capital arxentina a publicación de Galicia Emigrante, unha revista que destaca entre as actividades culturáis do exilio galego.

•en febreiro d 1944 constituese en Santiago o Instituto de Estudos Galegos "padre sarmiento", no q participaran un grupo d investigadores. •en 1947 publicase a primeira •a fins da década dos 40 xorden relevantes empresas literarias: -a colección d poesía d Benito Soto dirixida x Celso Emilio  -a colección compostelá d bibliofilos gallegos -a colección Xistral •nos anos 1950/1 un grupo d galeguistas do interior crean a editorial Galaxia, e se converterá nun destacado instrumento da recuperación cultural galega •en 1954 recuperanse as Festas Minervais universitarias. Convócase un concurso literario para estudantes  •a esitorial Galaxia crea en 1957 a colección Illa Nova coa finalidade d dar a coñecer os novos valores da literatura galega •nos 60 rexorde na clandestinidade o nacionalismo galego, cunha orientación esquerdista  •entre os traballos lingüísticos dos anos 60 destacan: Gramática elemental del gallego común, d Carballo Calero •asociacións culturáis desenvolverán un destacado labor ideolóxico e cultural a prol d Galicia e o galego. •en 1963, centenario da publicación d cantares gallegos instituese o dia das letras galegas cada 17 de maio. •en 1971  créase o Instituto da lingua galega. En 1972 créase a cátedra de lingua e literatura galega

POESÍA GALEGA DURANTE A DICTADURA

Rematada a Guerra Civil, comenzá en España un longo período caracterizado porFonco (1939-75) que dura basa ata a so sua morte. Isto iniciará unha nova etapa de transición a in novo marco político, aprobándose así a Constitución de 1978. *O resultado é a chamada España das autonomías, En Galicia, desde os primeios da contenda, a production xornalística en galego cae ata desaparecer casi por completo, sendo o galego a lingua minoritaria e o castelán e o castelán a lingua oficial.* O inicio dos poetas da xeración do 36 tuvo lugar coa publicación de “Comaros verdes (1947)", de Aquilino Iglesia Alvariño. Coa pubucación de Este escribiu unha poesía onde a paisaxe está humanizada e chea de resonancias clásicas, contencitico e como a soidade, o paso do tempo e a morte. Satre Na súa obra destacan “De día a día e “Lonza de soidade” e”nenas”. Outro autor a destacar foi Xosé María Díaz Castro que publicou un único libro “Nimbos (1960)”, os temas mais releventes na súa obra son o amor, a morte, a vida, a nostalxia da infancia perdida e o forte arraigamento coa terra.* Nesta época destacaron os poetas da Promoción do Enlace, un grupo de escritores novos que supuxeron a uníón entre os poetas antigos e os novos poetas. Os máis importantes son: Antonio Tovar(1921-22), que conxugou a intención social xunto cos poemas de corte intimista, na súa obra destacan “Arredores ”, “Non” e “Cadáver adiado” entre outros; Manuel Cuña Novas, que adaptou a nosa poesía á corrente filosófica do existencialismo, na súa obra destacou o libro “Fabulario Novo”; e Luz Pozo Garza co pensamiento clásico e coa tradición galega previa, con altas dosses de intimismo, existencialismo e culturalism, entre as súas obras destacan “Concertó de Outono”, “Códice Calixtinto” e “Vida secreta de Rosalía”.

* Durante a década dos 50 comenzaron a aparecer os primeiros libros que presentaban unha serie de carcterí comúns: Non virón directamente a Guerra Civil, os estudos universitarios e compromentéronse cultural e políticamente coas libertades e coa situación de Galicia. Estos poetas pertenece a Xeración das Festas Minervais ou xeracion dos 50, e protagonizaron unha fonda renovación temática e formal.

 Aínda que cada un dos seus membrossaoseguiu unha traxectoria artística propia, nos primeiros libros apréciase unha poesía de desarraigamento e angustia denominada Escolá da Tebra. Conforme avanzaba a década, os autores desta xeración evolucionaron cara a poesía social, influidos pola publicación en 1962 de “Longa Noite de pedra” de Celsio Emilio Ferreiro. *Os autores máis importante da xeración dos 50 son: Uxío Noveneyra, que escribiu poemas onde se expresa a soidade da persoa en contó a natureza agreste (Os elido, De courel a Compostela, Muller pra lonxe); Antón Avilés de Taramacos, que presenta unna poesía vitalista, chea de imaxes que remiten a uníón do poeta coa natureza (O tempo no espello, Contos caucanos, as turres no ar); Manuel María, un autor dunha obra amplísima e variada, con más de 40 títulos, inicialmente ele carácter intimista e amoroso desacougado (Terra Chá, Poemas pra construir unha patria, a primavera de Venus); Bernardiño Graña, tamén chamado poeta do mar, pois o tema central dos seus poemas é o mar e a vida mariñeirá, aínda que o amor tamén aparece con frecuencia na súa obra (Profecía do mar, Non vexo Vigo nin Cangas); Xoana Torres, a principal voz femenina da xeración dos 50, as obras ofrécenos imaxes cargadas de forte simbolismo ( Do sulco, Estacións ao mar, Tempo de ria)*  Ceso Emilio Ferreiro naceu en Celanova en 1912, estudou dereito durante a Guerra Civil, foi reclutado forzoso a loitar. Nun permiso, é causa duha denuncia calumniosa, foi encarcelado, experiencia da que xorde “Longa noite de pedra”. A obra de Celso bebe dunha sólida tradición da poesía cívica, que ten en Curros Enríquez e Ramón Cabanillas. Él pensaba que a misión do poeta era reflectir a época que lle contou vivir e as relacións dos seres humanos coas circunstancias históricas e sociais. Polo que respecto a métrica, é moi variada e predomina o verso libre.  *Na súa obra podemos distinguir tres grandes núcleos temáticos: A liña social, solidaria cos oprimidos de calquera latitude e denunciodora dos males sociais en protesta contra da inxusticia e incluso se fai revolucionaria; unha liña intimista, na que se manifestá o seu inconformismo e desacougo existencial, a forte identificación coa terra, a fugacidade da vida, a irónica, evocación da infancia ou o amor; unha liña irónica (Cantigas de escarnio e maldecir), fortemente corrosiva e crítica onde denuncia a mesquidade humana con tan acedo, cheo de humor sarcástico.

O TEATRO NO PRIMEIRO TERZO DO S. XX: AS IRMANDADES, AS VANGARDAS E O GRUPO NÓS

1. TEATRO REXIONAL

En 1903 crearon a Escolá Rexional de Declamación, co obxectivo de estimular a producíón teatral e aumentar o prestixio social da lingua. Durou ata 1905 e nas obras destaca A ponte (1903), de Lugrís Freire, que supuxo unha ruptura coa producíón anterior polo emprego dun galego contemporáneo, polo uso da prosa e pola crítica social contra as inxustizas que cometían os caciques. A partir de 1915 creáronse coros en Galicia, con reivindicacións

2. O TEATRO DAS IRMANDADES

Grazas á actividade teatra as I d F dirixen a súa atención ao teatro.
En 1919 fundaron o Conservatorio Nacional do Arte Galego, que se estreou coa obra de Cabanillas, A man de Santiña, en 1921. Esta obra acabou cos tópicos da época anterior e presenta a lingua galega por primeira vez en boca das clases altas e rodeada de cultura e distinción. 

Na expansión nacionalista das Ir podesefalar de dúas tendencias na creación dramática: unha corrente conservadora na q destacan autores como Xesús San Luis Romero e unha corrente renovadora que aposta por un teatro máis moderno e culto. Aut: Ramón Cabanillas “A man de Santiña” e Villar Ponte “O Mariscal”, transmitindo unha visión nacionalista.Antón Vilar Ponte” (1905)A patria do galego” en contra do caciquismo e en prol da emigración; e “(1919)Entre dous abismos”, na que fala negativamente das supersticións. Armando Cotarelo Valledor: intenta crear un teatro culto e moderno. Na súa prod destacan 4 ámbitos: O teatro labreiro(Trebón); t histórico(Hostia); t mariñeiro(beiramar) e t pacego(Sinxebra).E Leandro Carré Alvarellos, que defendía un teatro máis urbano e refinado e con pezas máis longas e elaboradas. Escribiu máis de 50 pezas entre as que destacan Tolerías (1917), Para vivir ben casados (1918) e Rexurdimento (1918). 

3. O TEATRO DAS VANGARDAS

A todos os problemas da producíón dramática galega, engadiuse a represión que sufriu o teatro galego durante a ditadura de Primo de Rivera, desde 1923.

Aut máis imp Rafael Dieste quen introduciu a dramaturxia galega na modernidade. Preocupouse pola estilización e achegou o teatro ás artes plástica. Todo nas súas obras ten significado que actúan como símbolos. Ob: “O drama do cabalo de axedrez” e “A fiestra valdeira (1927)” q trata dun conflicto dun indiano coa súa familia despois de volver rico de Am

4. O TEATRO DA ÉPOCA NÓS

Elevaron o teatro galego ás cotas máis altas coñecidas ata entón e achegaron o xénero dramático a movementos modernistas como o simbolismo e o expresionismo. Procuraban seguir o modelo do "teatro da arte" sen esquecer elementos propios como o celtismo. Vicente Risco: autor dunha soa obra teatral, O bufón de El-Reí (1928), na que fai unha reflexión sobre a relación entre a deformidade física e a deformación moral. Otero Pedrayo: ob: Alagarada (1929), introducindo digresións líricas e elementos fantásticos, e Teatro de máscaras (1975), conxunto de pezas de tendencia simbolista nas que repite os motivos do resto da súa obra. 

Castelao: comenzou a escribir “Os vellos non deben de namorarse” en Nova York, pero foi estreada ata 1941 en Bos Aires, polo que hai que incluíla noutra etapa distinta.