Galia eta Zeltiarrak: Zesarren Galiako Deskribapena Latinez eta Euskaraz

Galiaren lurraldea eta bere herriak

1 Galia osoa hiru zatitan banatuta dago; horietako batean Belgiarrak bizi dira, bestean Akitaniarrak, eta hirugarrenean, beraien hizkuntzan Zeltiarrek, gureaz Galiarrak deitzen direnak.

2 Hauek guztiek hizkuntza, erakunde eta lege desberdinak dituzte. Galiarrak Garona ibaiak banatzen ditu Akitaniarrengandik, eta Marne eta Sena ibaiek, berriz, Belgiarrengandik.

3 Belgiarrak dira guztien artean indartsuenak, Probintziako bizimodu eta gizabidetik oso urrun daudelako. Oso gutxitan iristen dira haiengana merkatariak, eta horregatik bakanki erosten dizkiete izaera fintzeko komenigarriak diren gauzak. Gainera, Rhinaz bestaldean bizi diren Germaniarrengandik gertu daude eta etengabe borrokatzen dute haiekin.

4 Arrazoi honengatik, Helvetiarrak ere gainontzeko Galiarrak baino ausartagoak dira, ia egunero borrokan baitabiltza Germaniarrekin, bai hauek beren mugetatik aldentzeko, bai Germaniarrei beren lurretan gerra egiteko.

5 Galiarrek, esan dugun bezala, hartua zuten lurraldearen alderdi bat. Rodano ibaian hasten da eta Garona eta Ozeano ibaiek eta Belgiarren lurrek inguratzen dute. Sekuaniarren eta Helveziarren aldetik, berriz, Rhinera iristen da eta iparralderantz zabaltzen da.

6 Belgiar lurraldea Galiaren azken mugetan hasten da eta Rhinaren beheko aldera hedatzen da; ipar-ekialdean dago kokatuta.

7 Akitania Garona ibaitik Pirinio mendikatera eta Hispaniarantz luzatzen den Ozeanoraino hedatzen da; ipar-mendebaldean dago kokatuta.

Hiztegia

• Copiae, -arum: Tropak
• Castra, -orum: Kanpamendua
• Praesidium, -i: Eskolta
• Sarcina, -ae: Karga
• Oppidum, -i: Hiria
• Hostis, -is: Etsaia
• Turris, -is: Dorrea
• Finis, -is: Muga
• Obses, -idis: Errehena
• Legatus, -i: Enbaxadorea
• Consilium, -i: Kontseilua
• Res, Rei: Gauza, objektua
• Angustiae, -arum: Harana, pasabidea
• Magnis itineribus: Behartutako martxetan
• Compsunto pabulo (ablatibo absolutua): Pientsoa amaitu ondoren
• Eo invito (ablatibo absolutua): Bere borondatearen kontra
• Quibus rebus cognitis (ablatibo absolutua): Horiek ezagututa
• Qua re nuntiata: Horren berri emanda
• Profectus: Aurrerapena
• Arbitror: Uste izan, erabaki (aditz deponentea)
• Pateo: Irekita egon
• Contendo: Tenkatu, bota
• Duco, adduco: Eraman, gidatu
• Qua de causa: Arrazoi horregatik