Fundamentos de Geología: Deformación, Tiempo y Evolución Terrestre

1. Deformacións das rochas

Tipos de deformación

• Elástica: recupera a forma ao cesar o esforzo. Grande esforzo → pequena deformación.
• Plástica: deformación permanente ao superar o límite de elasticidade. Pequeno esforzo → grande deformación.
• Fráxil: rotura ao superar o límite de rotura.

Dobras ou pregamentos

Deformacións plásticas producidas por esforzos compresivos.

Elementos: liña de charneira (une puntos de máxima curvatura), charneira (punto de maior curvatura), plano axial (plano de simetría), flancos (lados), núcleo (parte central).

Tipos:

• Anticlinal: núcleo con capas máis antigas.
• Sinclinal: núcleo con capas máis modernas.

Deformación fráxil

• Diáclases: fracturas sen desprazamento.
• Fallas: fracturas con desprazamento.

Elementos dunha falla: plano de falla, buzamento, dirección, labios ou bloques, salto de falla, escarpa.

Tipos de fallas:

• Normal ou directa: esforzos distensivos.
• Inversa: esforzos compresivos.
• De dirección ou esgazadura: esforzos de cizalla.

Estruturas asociadas:

• Graben: fosa tectónica (bloque afundido).
• Horst: macizo tectónico (bloque elevado).

2. Tempo xeolóxico

Tempo transcorrido desde a formación da Terra ata hoxe: 4600 m.a.

Datación absoluta

• Dá idade exacta.
• Radiometría: Uranio, radio, plutonio.
• Período de semidesintegración: tempo necesario para que se desintegre a metade dos átomos radioactivos.

Datación relativa

• Superposición: estratos inferiores máis antigos.
• Sucesión dos acontecementos: o proceso é posterior aos materiais que afecta.
• Sucesión faunística: mesmos fósiles = mesma idade.
• Correlación estratigráfica: mesmo fósil guía = mesmo intervalo temporal.

Rexistro estratigráfico: información do pasado conservada nos estratos sedimentarios.

Fósiles

Resto dun organismo ou da súa actividade conservado por fosilización.

Fósiles guía:

• Gran distribución xeográfica.
• Existiron pouco tempo.
• Moi abundantes.

Exemplos: trilobites, ammonites, nummulites.

3. Escala do tempo xeolóxico

Eón > Era > Período

• Eóns: cambios planetarios.
• Eras: ciclos oroxénicos.
• Períodos: cambios nos fósiles ou nas rochas.

4. Historia xeolóxica da Terra

Hádico (4500-4000 m.a.)

• Formación da Lúa.
• Formación da atmosfera primitiva.
• Formación da hidrosfera.
• Intenso bombardeo meteorítico.

Arcaico (4000-2500 m.a.)

• Formación da codia sólida.
• Inicio da tectónica.
• Primeiras evidencias de vida (3800 m.a.).
• Estromatolitos (>3000 m.a.).

Proterozoico (2500-541 m.a.)

• Aumento do O₂.
• Aparición das células eucariotas.
• Aparición dos organismos pluricelulares.
• Fauna de Ediacara.
• Formación de Rodinia (1100 m.a.).
• Fragmentación de Rodinia (750 m.a.).
• Glaciacións “Terra bola de neve”.
• Extincións masivas e explosión da biodiversidade.

5. Paleozoico (542-250 m.a.)

Períodos: Cámbrico, Ordovícico, Silúrico, Devónico, Carbonífero, Pérmico.

Xeoloxía

• Mares cálidos e superficiais.
• Oroxenia Caledoniana.
• Glaciación.
• Formación de Panxea (250 m.a.).
• Océano Panthalassa.
• Oroxenia Hercínica.
• Vulcanismo intenso e quecemento global.

Bioloxía

• Explosión da vida mariña.
• Invertebrados.
• Peixes.
• Primeiras plantas (fentos).
• Artrópodos terrestres.
• Anfibios.
• Ximnospermas.
• Réptiles.

6. Mesozoico (250-65 m.a.)

Períodos: Triásico, Xurásico, Cretácico.

Xeoloxía

• Clima cálido e árido.
• Fragmentación de Panxea.
• Formación dos continentes actuais.
• Formación do Atlántico.
• Inicio da Oroxenia Alpina.
• Vulcanismo intenso.
• Impacto dun asteroide.

Bioloxía

• Dinosauros.
• Primeiros mamíferos.
• Primeiras aves.
• Anxiospermas.
• Insectos polinizadores.

Final do Cretácico: Extinción masiva (Vulcanismo + impacto de meteorito). Fósil guía: Ammonites.

7. Cenozoico (65-0 m.a.)

Períodos: Terciario e Cuaternario.

Xeoloxía

• Final da Oroxenia Alpina.
• Colisión India-Eurasia.
• Arrefriamento climático.
• Glaciacións.

Bioloxía

• Dominio das anxiospermas.
• Expansión dos mamíferos e aves.
• Gramíneas.
• Primates.
• Homínidos.

Fósil guía: Nummulites.