Fundamentos do Liberalismo Político e o Contrato Social en John Locke

Locke: Liberalismo Político e Contractualismo

Para John Locke, a finalidade da política é acadar a felicidade, que consiste na paz, a harmonía e a seguridade. Como esta felicidade require garantías, son necesarias a sociedade civil e o goberno. Locke parte dun estado natural previo á organización política, onde os seres humanos son libres, iguais e pacíficos, pero teñen dificultades para defender os seus dereitos. Por iso xorde a necesidade dun goberno que converta a lei moral natural en leis positivas que protexan eses dereitos e superen as limitacións do estado natural.

A sociedade política fundaméntase no consenso. No seu célebre Ensaio sobre o goberno civil, Locke afirma que para que exista tal goberno é necesario:

• Unha lei establecida e aceptada por todos: que sirva como norma común para distinguir o xusto do inxusto e resolver conflitos, pois as persoas déixanse levar polos seus intereses e non aplican imparcialmente a lei natural.
• Un xuíz recoñecido e imparcial: con autoridade para resolver disputas, pois no estado de natureza cada un é xuíz do seu propio caso e actúa con parcialidade.
• Un poder suficiente para facer cumprir as sentenzas: pois sen unha forza que as respalde, os culpables non aceptarían os castigos e derivaría en violencia.

Fins do Estado e Dereitos Naturais

En resumo, os fins da vida humana veñen dados por natureza e o Estado é o conxunto de medios dos que a razón se serve para cumprilos. O Estado debe respectar os dereitos naturais (iusnaturalismo). Entre estes dereitos atópase o da propiedade privada; polo tanto, o obxectivo principal do Estado é a conservación da propiedade.

O poder supremo recae no poder lexislativo, cuxa función esencial é facer leis que protexan aos propietarios. O poder executivo debe controlar as situacións imprevistas e indeterminadas que non poden ser reguladas mediante leis fixas e inmutables; ambos poderes non poden caer nas mesmas mans. Para Locke, a resistencia ao poder é lexítima, sobre todo cando prexudica os dereitos naturais. Así mesmo, afirma que as opinións relixiosas teñen dereito absoluto e universal á tolerancia.

Comparativa: Hobbes, Rousseau e o Contrato Social

Podemos comparar a súa filosofía política coa de Hobbes e Rousseau:

• Thomas Hobbes: Foi un dos primeiros en reflexionar sobre o contrato social. Afirmaba que nun hipotético estado de natureza a vida sería unha especie de guerra de todos contra todos, de onde xorde a necesidade dun pacto social que supoña a delegación total dos dereitos no soberano Leviatán. Isto converte ao cidadán nun súbdito que perde os seus dereitos a prol do soberano, cuxa única obrigación é manter a orde social.
• Jean-Jacques Rousseau: Considerado o pai da democracia moderna, pensaba que no seu estado natural o ser humano é bondadoso, e son as dificultades da vida o que fan que teña que agruparse en sociedades, sendo a vida en sociedade a causante dos males que padecemos. Na obra O Contrato social, propón a restauración do estado natural para atopar un novo tipo de sociedade na que os individuos ceden os seus dereitos á comunidade e na que goberne a vontade xeral.

O Neocontractualismo no Século XX

A idea do contrato social xorde na Europa burguesa dos séculos XVI e XVII, mais é no XX cando xorden novas teorías, denominadas neocontractualistas, como:

• A Teoría da Xustiza de Rawls: que pretende solucionar o dilema entre igualdade e liberdade.
• A Teoría da Acción Comunicativa de Habermas: onde se consegue o pacto mediante argumentos e o diálogo.

Legado e Influencia de Locke

Poderíamos considerar a Locke o pai do liberalismo; as súas ideas exercerán unha gran influencia na Revolución Americana e no pensamento posterior de Montesquieu.

DESCARTES