Filosofiako kontzeptu nagusiak eta azalpenak

Filosofiako kontzeptu nagusiak

Hona hemen oinarrizko kontzeptu filosofikoen definizio laburrak eta zuzenketak, Platonen eta filosofiaren terminologiaren ingurukoak. Gako-hitzak: filosofia, ideia, dualismoa, dialektika, metafisika, eszeptizismoa.

Arrazoimena

Arrazoimena: Zentzumenen bidez jasotzen den ezagutzari kontrajarrita, arrazoizko argudioak erabiliz aurreko premisetatik egokitutako ondorioetara iristeko gaitasuna da. Adibidez, matematika arrazonamenduaren adibide bat da.

Dialektika

Dialektika: Elkarrizketan eta alderkarietan oinarritzen den pentsamendua. Zientzien ondoren ikuspegi kritikoagoa ematen dion pausoa dela esan ohi da, eta filosofoak erabiltzen du iritziak kontrastatzeko eta egia hurbiltzen duen irtenbidea bilatzeko.

Dualismoa

Dualismoa: Bi errealitate motak daudela aitortzen duen ikuspegia; adibidez, ideia eta materia, edo arrazoi eta gorputza bereizi ditzakeen teoria.

Metafisika (heliologiakoa)

Metafisika (heliologiakoa): Ondea eta egia azaltzeko eredu sinbolikoa erabiltzen duen ikuspegi bat. Ideiak ezagutzeko, ulermenak eta ideiek beren argia behar dutela adierazten du: eguzkiaren antzera argiak adimenari ulermena ematen dio, eta filosofoak hori bilatu behar du.

Erlatibismoa

Erlatibismoa: Aldaezineko edo unibertsalki onartutako ideiarik ez dagoela dioten teoriak biltzen ditu. Sofistek sortutako jarrera honen arabera, balioak eta moralaren printzipioak testuinguruaren arabera alda daitezke.

Esentzia / Zer izana

Esentzia / Zer izana: Benetako errealitatea ideia eta forman datzala aldarrikatzen du. Forma eta ideiek ereduak osatzen dituzte, eta horregatik esentziazkoak direlako ustea dute.

Eszeptizismoa

Eszeptizismoa: Egia lortzeko bidea edo ezagutza ziurtatzeko aukerak zalantzan jartzen dituen jarrera filosofikoa da; beraz, jakintzaren edukiak eta iraunkortasuna zalantzan jartzen ditu.

Haitzuloa (Platonen alegoria)

Haitzuloa: Gizakiaren egoera kaxkarra azaltzen duen sinboloa. Alegoria horrek adierazten du haitzuloaren ilunpetik eguzki-argira igaro behar den pertsonak bere adimena garatu eta heziketa jaso behar duela; bestela, egiazko jakintzara iristea zaila izango da. Gatibuak haitzulo barruko hormari begira daude eta hasieran ikusitakoak bakarrik badirudi existitzen denik uste dute. Hezkuntzaren helburua ikuspegi berriak eta errealitatearen zati gehiago ezagutzera eramatea da, egiarengana hurbiltzeko. Bide hori zaila izan daiteke, baina eguzki-argian ereduak eta formak ondo antzematen diren arte igo behar da; itzultzean, gainera, ikuspegi berriak barregarria iruditzen zaizkie hasierako gupidagabeei.

Heziketa

Heziketa: Arimari zuzenduriko prozesua. Atenaseko paideiak musika eta gimnasia bezalako arloak zituzten oinarri, gizabanakoaren harmonia eta oreka lortzeko helburuz.

Ideia

Ideia: Gauzaki edo errealitate baten irudi iraunkor eta unibertsal gisa ulertzen da. Ideia ezin da zentzumenekin zuzenean hauteman; adimenaren bidez ezagutzen da. Platonek lehenengo uste zuen edozein gauzak bere ideia duela; geroago ulertu zuen partikularrek ez dutela beti ideia osoa adierazten, eta unibertsalen ideiek edukitzen dutela benetako izaera argiagoa.

Intuizioa

Intuizioa: Izate baten zuzenean atzemate edo ulermena da; egiazko ideia baten zuzena ulerketa litekeena. Askotan behin-behinekoa izan daiteke eta mendekotasuna du arrazoimenean.

Irrika

Irrika: Arrazoiaren aurkako indar emozionala edo nahia da. Irrikak oztopoak jartzen dizkio arimari ideia argiak ezagutzeko; beraz, pentsamendua eta ezagutza aldatzeko joera izan dezake.

Neurritasuna

Neurritasuna: Arimaren bertute edo giro egokia da; oreka eta moderazioaren balioa adierazten du.

Oroitzapena

Oroitzapena: Arimak aurretik, ideien munduarekin bat eginda egon dela edo aurrez ezagututakoak gogoratzeko gaitasuna duela adierazten duen kontzeptua. Horrelako gogoratze-prozesua anamnesis edo anamnesia terminoekin lotzen da.

Ustea

Ustea: Benetako izateari buruzko iritzirik gabe, azaleko itxura edo irudiari buruzko iritzia da. Usteak ez du beti eragindako edo egiazkotzat jotako ezagutza-ziurtasunik.

Zuhurtasuna

Zuhurtasuna: Arrazoiaren eta arimaren bertutea da; burujabetasun praktikoko gaitasuna eta gobernuaren lana izaten da hirian, hiriaren banaketa eta gobernantzan zeregina izanik.

Zuzentasuna

Zuzentasuna: Mundu osoaren baitan dagoen ordenarekin lotzen den kontzeptua da. Hortaz, justizia gizakien arteko elkarbizitzarako aplikagarria izan behar da, unibertsoaren ordenarekin bat etorriz.