Fernando vii.Aren agintaldia 1813-1833

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 6,3 KB

 

Iruzkintzeko dugun testua, jatorriari dagokionez lehen mailakoa da,  legea bera baita. Horretaz aparte idatzia, formari dagokionez, juridikoa dela esan daiteke, dekretua denez gero. Era berean, eduki politikoa nagusitzen da testuan. Argi eta garbi ikus dezakegu dokumentu honen egileak, hau da, gorteek eta Mª Cristinak, espainiar herritarrentzat idatzi zutela, baina batez ere, euskal herritarrentzat. Gainera, 1839ko urriaren 25ean idatzi zen, hau da, Maria Cristinaren erregeordetza garaian, beraz liberalismoaren hasierako urteetan, foruetan aldaketak egongo zirela informatzeko asmoz.


Testua aztertzen hasteko, lexikoari erreparatuz, hainbat hitzen esanahia argitu beharra dago, ideiak hobeto ulertu ahal izateko:

  • Gorteak:hauteskunde bidez aukeratutako ordezkariek osatutako erakundea legegilea da.

  • Foruak: Erdi Arotik, Euskal Herriak funtzionamendurako zituen lege idatziak dira, herrialde horietako ohiturak, usadioak… batzen zituena eta leku jakin batzuetako biztanleei eskubide edo salbuespen batzuk eskaintzen zizkietenak, horrela autonomia maila bat eskuratuz.

Azterketarekin jarraituz, hainbat ideia nabarmentzen dira dekretu honetan. 1.Artikuluan lau euskal probintzietan foruak onartuko direla zehazten da, hala ere hauek ezin direla estatuko batasunaren aurka joan azpimarratzen du. Bestalde, 2.Artikuluak dioenaren arabera, euskaldunen iritzia entzun ostean, gobernuak nahitaezko aldaketak iradokiko ditu foruetan, horren berri Gorteek izango dutelarik.


Testuinguruari dagokionez, Mª Crisitinaren erreginordetza garaian idatzi zen aurrean dugun testua. Baina honen aurretik ere egoera ezberdinak egon ziren foruen indargabetze prozesuari dagokionean.

Fernando VII.
aren erregealdian, momentu ezberdinak eman ziren: absolutismoarekin onartuak izan ziren baina hirurteko liberalean, berriz, erasotuak.  Fernando VII.Ak hil baino lehen, lege salikoa deuseztatu zuen Santzio Pragmatikoa ezarriz eta honek bere alaba, Isabel II.A, tronura igotzea ahalbidetu zuen. Hau adintxikikoa zenez, bere ama, Mª Crisitinak, hartu zuen bere erreginordetza eta 1833an hasi zen liberalekin gobernatzen. Liberal moderatuekin, foruak, ez ziren erasotuak izan, baina Calatrava (progresista) gobernuburu zela, 1837ko konstituzio progresista aldarrikatu zuten eta honek foruak guztiz deuseztatu zituen.

Horretaz gain, esan beharra dago, emakumeak erregearen ondorengo izan ahal izatea suposatu zuen Lege Salikoa deuseztatzeak eta Santzio Pragmatikoa sortzearen eraginez, Carlos V.Ak gerra deklaratu ziola Isabel II.Ari.

Beraz, Mª Cristina erreginaorde zen garaian, Espainian gerra zibila sortu zen absolutisten eta liberalen artean, Lehen karlistada izenez ezagutzen dena. Mobilizazio handiena, Euskal lurretan, Aragoien, Katalunia inguruan, Valentzia eta Castellon inguruan izan zen, foruak mantentzea nahi zuten lurraldeetan, hain zuzen ere. Gerra honetan, Carlos V .Aren aldekoak eta Isabel II.Aren aldekoak aritu ziren aurrez aurre. Karlistek absolutismo monarkikoa eta foru tradizionalak aldezten zituzten eta alderdi horretakoak ziren, behe mailako apaizteria, nekazaritzako noble txiki lurjabeak eta nekazari gehienak, lidertzat Carlos V.A, Maroto eta Zumalakarregi zituztelarik. Bestalde, liberalismoa ezartzearen, legea bateratzearen eta zentralizazioaren alde liberalak zeuden: burgesiako kideak, funtzionarioak, armada, goi mailako noble asko eta hirietako herritar gehienak hartzen zituen alderdi horrek, lidertzat Espartero eta Mª Cristina zutelarik.



Entradas relacionadas: