Evolución da Literatura e a Lingua Galega: Dende 1975 ata a Actualidade

Xeración dos 90

A Xeración dos 90 disgrégase progresivamente en grupos poéticos á parte e en colectivos poéticos como Rompente ou Batallas literarias da Costa da Morte.

• Diferenza: O grupo é unha unión de poetas para publicar libros escritos a varias mans.
• Colectivos: Son unións de poetas para organizar recitais e festivais.

Exemplos destacados son Unicornio de cenorias que cabalgan os sábados ou Rousselz. Neste período destaca a aparición de moitas poetas mulleres como Chus Pato, Yolanda Castaño e Olga Novo.

Características comúns:

• Emprego de linguaxe directa e coloquial.
• Predomina o verso libre.
• Poesía do cotián.
• Temas variados e sexualidade explícita dende unha perspectiva feminina.

Narrativa Infantil e Xuvenil

A Narrativa Infantil e Xuvenil constitúe a base da industria cultural no eido editorial. Ten o seu auxe dende 1985, tras a implantación do ensino obrigatorio en galego. Un exemplo destacado é A banda sen futuro de Marilar Aleixandre.

Literatura: Poesía en Tres Fases

1. 1976 - 1980: Ruptura do socialrealismo

Representada pola Xeración das Festas Minadas, supón unha ruptura coa etapa da "longa noite de pedra". Destaca a publicación de Con pólbora e magnolias de Xosé Luís Méndez Ferrín (1976), que conxuga dúas vías:

• Continúa a reivindicación política do socialrealismo (marxismo-leninismo).
• Uso de recursos formais, estéticos e culturais moi referenciados a outras obras universais.

2. Xeración dos 80: Aparición de grupos poéticos

• Rompente (Vigo): Antón Reixa, Alberto Avendaño, Manuel Ramón. Publicación destacada: Silabario da turbina.
• Cravo Fondo (Santiago de Compostela): Ramiro Fonte, Xulio Valcárcel, Fiz Vergara.
• De amor e desamor (A Coruña): Lois Pereiro.

Características comúns:

• Culturalismo: Refírese a outras creacións artísticas universais.
• Temas predominantes: Sensualidade e sensitividade.
• Uso dunha linguaxe poética coidada.
• Diversidade formal: Variedade en métrica, estrofa e verso.

Narrativa: Características, Periodización e Temas

Na actualidade, o galego é unha lingua de cultura.

Características da Narrativa:

Coinciden autores de tres xeracións (Xeración Nós, Nova Narrativa Galega e a dos anos 80). Os poetas pasan a escribir narrativa e aparecen editoriais especializadas na narrativa comercial. Increméntanse as traducións ao galego e prodúcese un aumento de lectores grazas ao inicio do ensino en galego.

Periodización:

• 1975-1985: Galego obrigatorio no ensino público; predominio da novela longa.
• 1985-2000: Aséntase o sistema cultural e comeza a predominar o relato curto. Aséntase a novela de xénero.
• 2000 - Actualidade: Entrada con forza de autoras como Marilar Aleixandre, Teresa Moure ou Ledicia Costas.

Predominio de Subxéneros e Temas:

• Novela Negra: Crimes e a Guerra Civil.
• Diversidade total de temas, destacando as seguintes liñas:
  • Novela Experimental: Polaroid de Suso de Toro.
  • Realista: O lapis do carpinteiro de Manuel Rivas.
  • Fantasía e Realismo: Xa vai o Griffón no vento de Alfredo Conde.
  • Novela Negra: Crime en Compostela de Carlos Reigosa.

Contexto da Literatura dende 1975

Contexto Político:

• Mundial: Fin da Guerra Fría coa vitoria do bloque occidental (capitalista), dando paso a un mundo globalizado.
• España: Fin do franquismo e aprobación da Constitución de 1978, establecendo unha monarquía constitucionalista e un estado de autonomías.
• Galicia: Convértese en comunidade autónoma co Estatuto de Autonomía de 1981, recoñecida como nacionalidade histórica. Apróbase a Lei de Normalización Lingüística (1983).

Contexto Social:

• Europa: Reivindicacións sociais como o feminismo, a liberdade sexual e o apoio ás culturas minoritarias.
• Galicia: Inicio de reivindicacións obreiras (Vigo e Ferrol). Acentúase a diglosia, aínda que se inicia a escolarización en galego.

Contexto Cultural:

• Occidente: Predominio do posmodernismo.
• Galicia: Nacemento de novas canles de transmisión como a TVG, Radio Galega, xornais (Nós Diario) e diversas editoriais. Creación dun sistema cultural galego con premios específicos.
• Situación actual: No 2010, apróbase o Decreto do Plurilingüismo, establecendo na escola pública unha igualdade de uso de tres linguas (33% galego, castelán e inglés).

Variedades Lingüísticas

1. Conceptos fundamentais:

• Concepto de lingua: É un modelo político e abstracto.
• Concepto de dialecto: É a realidade, a variedade lingüística concreta.

Os 4 tipos de variedades lingüísticas:

1. Diacrónicas: Cambian co paso do tempo.
2. Diatópicas: Varían segundo o lugar xeográfico.
3. Diastráticas: Varían segundo a clase social.
4. Diafásicas: Varían segundo a situación comunicativa (formal ou informal).

2. Variación Diatópica (Xeográfica):

O galego divídese en tres bloques lingüísticos principais. Un dos trazos para diferencialos é a formación do plural dos substantivos masculinos rematados en -n (como can):

• Bloque Occidental: O plural remata en -óns (Ex: cáns / caóns).
• Bloque Central: O plural remata en -os (Ex: caos).
• Bloque Oriental: O plural remata en -ois (Ex: cois).

A lingua varía en tres niveis: léxico (palabras distintas), fónico (pronuncia) e morfosintáctico (morfoloxía e estrutura).

3. Variedades Diastráticas (Sociais):

Varían segundo a clase social do falante e están moi ligadas ao prestixio social.

4. Variedades Diafásicas:

O rexistro lingüístico é o cambio que fai o falante para lograr a adecuación á situación comunicativa. Existen tres rexistros principais: formal, coloquial e vulgar. A situación comunicativa depende de:

• O tema do que se fala.
• O lugar onde se produce a comunicación.
• Os interlocutores e a relación que hai entre eles.

5. A Variedade Estándar e a Estandarización do Galego

A variedade estándar é o resultado do proceso de estandarización (dentro da normativización). A súa finalidade é servir como unha variedade común para todos os falantes.

Formas de elaboración do estándar:

1. Escoller a variedade diatópica (ou dialecto) con maior prestixio social.
2. Escoller trazos de todas as variedades para crear unha común.

Criterios de elección en caso de conflito:

• Maior extensión xeográfica e demográfica.
• Maior presenza na tradición literaria.
• Harmonización con outras linguas da mesma familia romance.

6. Literatura: Poesía (Finais do S. XX e S. XXI)

Nesta etapa destaca a unión de poetas para organizar recitais e festivais. Un exemplo é o colectivo Bouba coa obra "Unicornio de cenorias que cabalga os sábados".

Aparición de moitas poetisas:

Destacan autoras como Chus Pato e Yolanda Castaño. As características principais da poesía dos 90 inclúen:

• Emprego dunha linguaxe directa e coloquial.
• Predominio do verso libre.
• Poesía do cotián e feísmo.
• Temas moi variados e sexualidade explícita desde unha perspectiva feminina.

Poesía do Século XXI:

• Continúa coa tendencia anterior.
• Uso de novos medios de comunicación (contorno dixital, redes sociais, etc.).