Evolución da Lingua Galega: Mitos, Literatura e Variedades Dialectais

Tipos de prexuízos lingüísticos

• Mito da dificultade: Crenza de que hai linguas máis difíciles ou fáciles ca outras. A lingüística demostra que os nenos desenvolven a súa lingua nai á mesma idade con independencia da súa estrutura.
• Mito da pureza: Prexuízo de que unha lingua se corrompe ou se estraga polas influencias ou polo propio paso do tempo. Todas as linguas cambian e se adaptan.
• Mitos estéticos (Linguas "feitas para..."): Asimetría estética ao clasificar as linguas con subxectivos ("para o amor", "para o comercio", "rudas", "doces"). Ningunha lingua posúe características físicas intrínsecas que a fagan máis xeitosa para unha actividade ca outra; estas etiquetas dependen do prestixio social.
• Mitos sociolingüísticos (Linguas "útiles" vs. "inútiles"): Prexuízo da utilidade que diferencia entre "linguas de cultura/universais" e "linguas locais/inútiles". Todas as linguas son válidas para calquera comunicación; se falta vocabulario técnico, débese á falta de uso público, pero existen mecanismos para crealo.
• Mitos antropolóxicos e xeográficos (Linguas "primitivas"): Mito do primitivismo que supón a existencia de linguas "salvaxes" ou "menos evolucionadas". Calquera lingua posúe un sistema fonolóxico, morfolóxico e sintáctico complexo.

Axentes da castelanización

Durante o século XIX, o proceso de castelanización avanza motivado por novos factores sociais:

• A escola: Amplíanse as escolas de educación primaria e o número de persoas que acceden ao ensino, marxinando calquera idioma que non sexa o castelán.
• A administración: Refórzase o aparello administrativo do novo Estado (deputacións, concellos), establecendo o castelán como lingua única.
• A prensa escrita: A maioría dos medios de comunicación xurdidos neste século están en castelán.
• A burguesía: Instalación en Galicia de burgueses de orixe foránea (cataláns, maragatos) cuxa lingua é o castelán.
• A emigración: Influencia dos galegos que emigran a países de fala hispana.

Rosalía de Castro: Cantares Gallegos (1863)

Gran fito que inaugura a Literatura galega contemporánea. A obra segue o modelo de Antonio Trueba e contén un prólogo fundamental onde Rosalía reivindica a validez da lingua galega e denuncia a marxinación de Galicia.

Clasificación temática

• Poemas de temática social: Denuncia a pobreza, a emigración e os desprezos cara ao pobo galego (ex: Adiós ríos, adiós fontes).
• Poemas de temática intimista: Expresión de sentimentos persoais, saudade e soidade (ex: Campanas de Bastabales).

Rosalía de Castro: Follas Novas (1880)

Obra marcada por un ton máis pesimista e reflexo do estado de espírito da autora. Combina a poesía intimista coa poesía social e reivindicativa, especialmente centrada nas mulleres campesiñas. Divídese en 5 partes.

Poesía de Curros Enríquez

Destaca polo seu compromiso social e cívico, inserido nun romanticismo social. O poeta ten a función de abrir os ollos ao pobo contra a inxustiza e a opresión da Igrexa.

• Poesía narrativa: Destaca A Virxe do Cristal, primeira obra galega levada ao cine.
• Poesía lírico-intimista: Marcada polo simbolismo e a soidade como fío condutor.

Variedades dialectais do galego

• Bloque Occidental: Plural en -ns, gheada, seseo implosivo, formas verbais en -eches, cheísmo.
• Bloque Central: Plural en -s, gheada (oriental), terminacións en -ao/-á, pronomes TI/TU.
• Bloque Oriental: Plural en -is, sen gheada, seseo, terminacións en -ín, pronomes TU.

Perífrases verbais

• Temporal: Futuridade e inminencia (Estar a/para, Haber de, Ir, Querer + INF).
• Modal: Necesidade, obriga, hipótese e probabilidade (Deber, Haber de, Ter que + INF).
• Aspectual: Imperfectiva (Andar/estar + xerundio), Perfectiva (Acabar/ter + participio), Incoativa (Botar/comezar a + INF), Reiterativa (Volver + INF) e Terminativa (Acabar por + INF).