Eusko Pizkundeko Poeta Handiak: Lizardi eta Lauaxeta

Xabier Lizardi (Jose Maria Agirre, 1896-1933)

Jose Maria Agirre, Xabier Lizardi ezizenez ezagunagoa, Eusko Pizkundeko poeta garrantzitsuenetako bat izan zen. Zarautzen jaio zen, baina Tolosan bizi izan zen. Madrilen Lege ikasketak egin zituen eta, ondoren, gerente lanetan jardun zuen bizitza osoan zehar.

Testuingurua eta Estiloa

Primo de Riveraren diktadurarekin, euskal abertzaletasunak jazarpena jasan zuen; egoera horren ondorioz, kulturgintzak indar eta garrantzi handia hartu zuen. Lizardik Biotz-begietan liburua argitaratu zuen 1932an. Bere lana natura, bizitza eta heriotzari buruzko poesia liriko sinbolista da.

• Aurreko bertsolaritzako moldeak eta joera erromantikoa baztertu zituen.
• Hizkuntza arloan garbitzailea izan zen, estilo zehatza, trinkoa eta elipsiz betea erabiliz.
• Hizkera poetiko berria sortu zuen, ahalik eta hitz gutxienekin eduki semantiko aberatsena lortuz.
• Gai nagusi gisa izadia erabiltzen zuen, euskal paisaia adierazteko.

Lizardiren Tematika

1. Baserri giroa: Tradizioaren isla.
2. Euskararen goraipamena: Hizkuntzaren balioa.
3. Aberria: Herriarekiko konpromisoa.
4. Misterioa: Hutsaren sentsazioa.
5. Maitasuna: Naturarekin lotuta dagoena.
6. Mina eta Heriotza: Bere bizitzan oso hurbil izan zituen (alaba, semea, amama).
7. Sentimenduak: Errukizkoak eta itxaropenezkoak.

Lauaxeta (Esteban Urkiaga, 1905-1937)

Esteban Urkiaga Laukizen jaio zen 1905ean eta Mungian bizi izan zen. Durangon latina eta erretorika ikasi ondoren, abadetza ikasketak egin zituen Loiolan eta Oñatin, baina laster utzi zituen.

Ibilbide Politiko eta Literarioa

Loiolan euskaltzaletu eta literaturzale bihurtu zen. Geroago, Euzkadi egunkarian kazetari lanetan hasi zen. Euskararen eta Euskal Herriaren aldeko langile nekaezina izan zen. Espainian Frankoren matxinada gertatu zenean, zeregin guztiak utzi eta gudarostean sartu zen.

Obra eta Heriotza

Lauaxetak Bide barrijak (1931) eta Arrats beran (1935) olerki liburuak publikatu zituen. Bere poesia sinbolista zen: gaztetasunari, askatasunari eta aberriari kantatzen zion. Faxistek preso hartu, Gasteizera eraman eta han fusilatu zuten 32 urte besterik ez zituela.

Estiloaren Ezaugarriak

• Bere poesian bizitzako gai arruntak zein sakonak jorratu zituen: maitasuna, heriotza eta gai sozialak.
• Europako garai hartako poesia estiloak ikertu, landu eta euskararen moldeetara ekarri zituen.
• Lauaxetak fonetismo eta guzti idatzi zituen bere poemak, euskal literaturari modernitatea emanez.