Euskal Literaturako Egile Garrantzitsuak: Iztuetatik Humboldt-era

Euskal Literaturako Egile Garrantzitsuak

Juan Inazio Iztueta

Iztueta gipuzkeraren defendatzailea eta Larramendiren jarraitzailea izan zen. Dantza-biltzaile ezaguna, poeta eta lan etnografikoen egilea, dantzari buruzko liburu garrantzitsuak idatzi zituen. Larramendiren ideiak bere eginez eta ekarpen propioak gehituz, gaur egun dantza tradizionalen inguruan dugun ezagutzaren funtsezko iturria da.

Estiloa: Euskara aberatsa, dotorea eta perpaus luzeen zalea.

Bizenta Mogel

Mogelen iloba eta ikaslea, Azkoitian jaioa. Aita hil ondoren, osabarekin joan zen bizitzera. Euskal literaturaren lehen emakume idazletzat hartzen da. Bere buruarengan konfiantza handia zuen, idazle ona zela jakitun. Bere lanak itzulpenak eta fabula pedagogikoak dira, euskara erraz eta ulergarrian idatziak.

Jean Hiriart-Urruti

Baionan “Le Réveil Basque” astekaria sortu zuen 1886an. Aldizkari elebiduna zen. Ideologia errepublikazalea zuen eta antiklerikala zen.

Duvoisin

Soldadua eta Bonaparteren laguna. Bere lan nagusiak hauek dira:

• Baserriko lanei buruzko liburua: Elkarrizketen bidez egina.
• Bibliaren itzulpena: Lapurterara egindakoa.

Euskal gramatika bat idatzi zuen eta Euskalduna aldizkarian parte hartu zuen. Kritikoen arabera, prosa atsegina lantzen zuen.

Frantzisko Laphitz

Arizkundarra. Bere obra garrantzitsuena “Bi saindu eskualdunen bizia” (1867) da. Garrantzitsua da, besteak beste, honako ezaugarriengatik:

• Biografia dramatizazio literarioarekin uztartzen du.
• Kazetaritzaren teknikak eta narrazio-haria erabiltzen ditu.
• Hiztegi aberatsa eta perpausen neurketa orekatua ditu.

Wilhelm von Humboldt

Filologoa eta hizkuntzalaria. Alemaniako goi-politikan aritua, euskara ezagutzeko Euskal Herrira etorri zen. Hizkuntzek kultura eta pertsona moldatzen dutela zioen, mundua ikusteko modu ezberdinak sortuz. Berlingo Unibertsitatea sortu zuen eta euskara ikerketa-eremura eraman zuen. Hala ere, XX. mendean euskara desagertuko zela aurreikusi zuen.