Euskal Herriko industrializazioa eta haren gizarte ondorioak

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 7,73 KB

 

5. 1898ko KRISIA

5.1 Kolonietako Gerrak

Espainia, inperio koloniala izan zen antzina, baina 1895erako Puerto Rico, Filipinas eta Kuba zituen kolonia esanguratsu bakarrak. Errestaurazio garaian, Estatu Batuek Kuban zituzten interes ekonomikoak sendotu egin ziren. Sendotu egin zen Kubaren independentziaren aldeko mugimendua, Marti buruzagi zuena.Gatazka armatua berriro hasi zen 1895ean Filipinetan eta Kuban. Errendizio formala Parisko Bake Hitzarmenaren bidez itundu zuten 1898ki Espainiak Estatu Batuen esku utzi zituen Puerto Rico, Filipinak eta Guam, eta Kubaren Independentzia aitortu zuen.


5.2. Mende amaierako krisia

Estatu Batuek eragindako porrot militarra oso latza izan zen espainiarrentzat, pesimismo garaia ekarri zuen eta gutxiagotasunezko sentimendua sortu zien herritarrei. Kritika horiek eragin handia izan zuten erregenerazioaren aldeko mugimenduaren eta 1898ko belaunaldiaren sorreran.


  1. Errefenerazionismoa

Kritika gogorra egin zion Errestaurazioaren sistemari eta sistema liberala eraberritzea proposatzen zuen jauntxokeria, analfabetismoa, gutxiengoek zuzendutako gobernua eta lur-jabe handien menpeko nekazaritza-ustiategiak deuseztatuz. Joaquin Costa izan zen joera haren aitzindari.

  1. 98ko belaunaldia

Mende aldaketan, erregenerazionismoaren aldeko jarrera eta pesimismoa nagusitu ziren, literatur lanek eta artistikoek. Unamuno, Azorin eta Pio Baroja nabarmendu ziren. Iraganean errotuta zegoen Espainia ilunaren kritikan jarri zuten arreta; eta modernizazio eta eraberritze sozialaren, politikoaren, ekonomikoaren eta kulturaren beharra agerian uzten saiatu ziren.

6. ERRESTAURAZIOAREN KRISIA

6.1. Alfontso XIII.Ren erregealdia

1875an gero, Errestaurazioaren sistemaren mende egon zen Espainia, baina sistema horretan krisia sortu zen 1902an, Alfontso XIII.Aren erregealdia hasi zenean.


  1. Egoera ekonomikoa

Industrializazioa indar handirik hartu gabe zegoen, eta ekonomia, batik bat, nekazaritzan oinarritua zegoen. Herrialdearen hegoaldean, latifundismoa zen nagusi. Iberiar penintsularen iparraldean, berriz, minifundismoa zen nagusi. Nekazarien erdiak baino gehiago baldintza oso txarretan bizi ziren, eta askok eta askok emigratu egin behar izan zuten, honako gune hauetara nagusiki: Kataluiniako eta hego Euskal Herriko industria guneetara, Iberoamerikar herrialdeetara eta Afrika iparraldekoetara. Herrialde bateko ekonomia modernizatzeko, funtsezkoa da kapital pribatua inbertitzea eta bankuek enpresa horiek finantzatzea, baina Estatuak soilik inbertitzen zuenez, herrialdea gero eta gehiago zorpetuz joan zen.

  1. Gizarte egoera

Espainiako gizartean, eragin handia izan zuen nekazaritzaren arloan pixkanaka ematen ari zen pobretze izugarriak; eta industria gune periferikoetako oparoaldiak. Demografiari dagokionez, 1900.Urtetik aurrera, hazkunde jarraitua gertatu zen Espainian. Demografiaren joeraren modernizazio horretan, eragin handia izan zuen migrazio mugimenduen gertaerak ere.

Gizartea aurreko aldikoen antzeko estamentuetan zatituta zegoen: aristokrazia, industria eta finantza arloetako goi burgesia; erdi mailako klaseak eta industriako proletarioek eta nekazariek.

  1. Nazionalismoak

Alfontso XIII.Aren erregealdian nazionalismo katalana eta euskalduna mugimendu garrantzitsuak izan ziren, eta neurri txikiagoan galegismo eta valentzianismo direlakoak.

Euskal nazionalismoak katalanismoak baino oihartzun txikiagoa izan zuen, baina beti izan zuen sektore herritarrekin lotura estua. 1903tik aurrera, Sabino Arana hil zelarik, joera autonomistaren eta joera independentistaren arteko eztabaida sortu zen. Sindikatu bat sortu zuten, Euskal Langile Alkartasuna (ELA) eta EAJ sendotu egin zen.

Entradas relacionadas: