Euskadi: industria, turismo eta biztanleria — azterketa

Espainiako baserri paisaia ozeanikoa: ezaugarriak

Espainiako baserri paisaia ozeanikoa Iberiar Penintsulako iparraldean eta ipar-mendebaldean kokatzen da. Ingurune fisikoari dagokionez, lurraldea nahiko malkartsua da, eta klima ozeanikoa nagusitzen da: urte osoan zehar euri ugari eta erregularra izaten da. Biztanleria sakabanatuta dago, eta gaur egun gero eta urriagoa eta zahartuagoa da.

Nekazaritzari eta ustiapenei buruzko oinarrizko ezaugarriak honako hauek dira:

• Ustiategiak, oro har, tamaina txikikoak dira, eta lur-sailak hesi bidez banatuta agertzen dira.
• Nekazaritzarako erabilitako azalera mugatua da, baina lehorreko nekazaritza egiten da, prezipitazioek ureztaketa artifiziala beharrezkoa ez dutelako.
• Iraganean, polilaborantza zen ohikoena, familiaren beharrak asetzeko, nekazariak isolatuta bizi baitziren. Gaur egun, ordea, nekazaritza pixkanaka espezializatzen ari da, batez ere baratze-ekoizpenean eta larreetan.
• Abeltzaintza da jarduera ekonomiko nagusia, hiriguneetako esne eta haragi-eskari handiak bultzatuta. Galizian, familia-ustiategi txiki eta ertainak dira nagusi; Kantaurialdean, ordea, ustiategiak modernizatu egin dira bai tamainan, bai baliabide teknikoetan.
• Behi-azienda da ugariena: haragirako zekorrak ekoizten dira ustiapen estentsiboan zein intentsiboan, eta esnea eta esnekiak batez ere ustiapen intentsiboaren bidez lortzen dira.
• Azkenik, basogintza ere jarduera garrantzitsua da, batez ere altzarigintzarako egurra eta paper-orea ekoizteko.

Euskadiko industria: espezializazioa eta kokapena

Gaur egun, Euskadiko industria-maila nabarmentzen da Europan bere espezializazioagatik eta lehiakortasunagatik. Sektore nagusien artean metalurgia eta produktu metalikoen fabrikazioa (siderurgia, galdaketa eta forja) daude —euskal industriaren oinarri historiko eta estrategikoa—. Horrez gain, makineria eta ekipamendu mekanikoen ekoizpena oso garrantzitsua da, batez ere aeronautika, automozio eta meatzaritzarako osagaiak hornitzeko.

Sektore esanguratsuak

• Garraio-materiala: euskal industria berritzailea eta esportatzailea da —automozioa (autoak eta autobusak), tren-industria (abiadura handiko trenak eta hiri-garraioko ibilgailuak), ontzigintza (balio erantsi handiko itsasontziak) eta aeronautika (teknologia aurreratua, I+G inbertsioa eta lanpostu kualifikatuak).
• Garrantzi txikiagoa duten beste sektoreak: elikagaigintza, kimika, zurgintza eta ehungintza, guztiak industria-sarea osatzen laguntzen dute.

Industria-politikaren helburu nagusia da ekoizpena dibertsifikatzea —sektore tradizionalak berrituz eta sektore berritzaileen garapena sustatuz— etorkizuneko erronkei aurre egiteko.

Kokapena eta banaketa

Industria espazioa modu desorekatuan banatzen da, hiru hiriburuen arteko triangelu baten inguruan:

• Bizkaia: industria Bilbo Handian kontzentratzen da.
• Araba: Gasteiz da gune nagusia.
• Gipuzkoa: banaketa orekatuagoa, Donostia ardatz garrantzitsua izanik.

Bilbo eta Donostia arteko lotura barnealdeko industria-korridoreek (Durangaldea eta Deba harana) eta kostaldeko ardatzek osatzen dute, Gasteiz gainerako industriaguneetatik urrunago egonda.

Turismoaren bilakaera eta pisua Espainian

Espainiako turismoa jarduera elitistatik masa-turismora igaro da, eta gaur egun herrialdeko sektore ekonomiko garrantzitsuenetako bat da. Bilakaera hori hiru etapa nagusitan banatzen da:

1. Lehen etapa (1960–1975): turismoaren hazkunde azkarrena. 60ko hamarkadan Europako ongizate ekonomikoak, garraioen hobekuntzak, prezio merkeak eta Espainiaren kokapenak masa-turismoa bultzatu zuten. “Eguzki eta hondartzako” eredua nagusitu zen, batez ere Mediterraneoan eta Kanariar Uharteetan; turismoa oso sasoikoa izan zen.
2. Bigarren etapa (1975–1985): krisia. Petrolioaren krisiak, turismo-azpiegituren zaharkitzeak eta ingurumen-degradazioak hazkundea moteldu zuten. Aldi berean, helmuga lehiakide berriak agertu ziren prezio baxuagoekin.
3. Hirugarren etapa (1985–gaur): berreskurapena eta eraldaketa. Espainiaren EBko integrazioak eta barne-turismoaren indartzeak sektorea suspertu zuten. Orain, eredua kalitatean, iraunkortasunean eta eskaintzaren dibertsifikazioan (kulturala, gastronomikoa, landa-turismoa) oinarritzen da.

Gaur egun, turismoak pisu handia du Espainiako ekonomian: BPGaren zati garrantzitsua osatzen du eta milioika lanpostu sortzen ditu. Krisi desberdinek eragina izan badute ere, Espainia munduko helmuga turistiko nagusietako bat izaten jarraitzen du.

EAEko industria-sektorean okupatutako biztanleria (maparen iruzkina)

Mapa honek Euskadiko industria sektorean okupatutako biztanleria erakusten du udalerriz, bigarren sektorearen banaketa geografikoa eta dentsitatea aztertzeko aukera emanez. Datuak euskadi.eus iturritik hartu dira, eta 2025ekoak dira.

Oro har, industria-sektorean okupatutako biztanleria ugariagoa da Gipuzkoan, nahiz eta hiru euskal lurraldeetan presente egon. Gipuzkoan, bigarren sektoreak pisu handia du ia lurralde osoan; salbuespena Donostia eta inguruko udalerriak dira, non hirugarren sektorea nagusitzen den.

Bizkaian, zerbitzuen sektoreak indar handiagoa du, eta industria ez da nagusi. Hala ere, industria-presentzia handiko guneak daude, batez ere Bizkaiko ekialdean (Abadiño, Berriz, Mallabia, Markina…) eta barnealdeko udalerri batzuetan, hala nola Igorre edo Ajangiz.

Araban, industriaren pisua txikiagoa da, salbuespen jakin batzuekin: Aiaraldea, Legutio, Añana hegoaldea, Arabar Errioxa eta mendialdeko zenbait udalerri. Gainerakoan, zerbitzuen sektorea da nagusi, bereziki Gasteizen, eta lehen sektoreak ere garrantzia du landa-eremuetan.

Azkenik, industria-politikek helburu dute industria-jarduera eremu berrietara hedatzea: industrialdeak eta elkartegiak programen bidez industria-espazioen sorrera eta birgaitzea sustatuz.

Espainiako biztanleria-dentsitatea: iruzkina (2021)

Aurrean dugun mapa Espainiako biztanleria-dentsitatea erakusten du 2021ean, biztanleak km²-ko adierazita. Espainiako batez besteko dentsitatea ez da handia Europarekin alderatuta, baina desoreka espazial handiak agerian uzten ditu.

Dentsitate handieneko guneak Madril, penintsulako periferia eta uharteak dira. Madrilek XIX. mendetik aurrera biztanleria erakarri du, hiriburu politiko eta finantzario izateagatik. Periferian, industrializazioak (Euskadi, Asturias, Katalunia) eta, 1960ko hamarkadatik aurrera, turismoaren garapenak Mediterraneoko eta uharteetako kostaldeak indartu dituzte. Aitzitik, barrualdeko eskualdeetan nekazaritza tradizionalak eta jarduera ekonomiko gutxiagoek dentsitate txikiak mantendu dituzte.

1975eko krisiaren ondoren, industria-guneen erakargarritasuna gutxitu zen, baina desorekak areagotu egin dira zerbitzuen nagusitasunaren, nekazaritzaren mekanizazioaren eta atzerriko immigrazioaren ondorioz. Horren ondorioz, Madril eta Mediterraneoko eta Ebroko ardatzak sendotu dira.

Bestalde, dentsitate txikiko eremuak penintsulako barrualdea eta mendialdeak dira, non biztanleriaren galera larria gertatzen ari den, batez ere Gaztela eta Leonen, Gaztela-Mantxan, Aragoian eta Extremaduran.

EAEko populazio-piramidea (2022): iruzkina

Biztanleria-piramideak une jakin bateko egitura demografikoa adierazten du, adinaren eta sexuen arabera. Kasu honetan, EAEko 2022ko piramideak kutxa-forma du, eta hori biztanleria zaharkitua dela adierazten du.

Sexuen arabera, jaiotzean gizonezko gehiago izaten dira, baina adinarekin parekatu egiten dira, eta adinekoetan emakumeak nagusitzen dira, bizi-itxaropen handiagoa dutelako. Horren arrazoiak izan daitezke sendotasun biologikoa eta ohitura osasungarriagoak.

Adin-taldeei dagokienez, helduak (15–64 urte) dira gehienak, ondoren gazteak, eta azkenik adinekoak. Oinarri estuak jaiotza-tasa baxua adierazten du, pentsamolde-aldaketaren, lan-prekarietatearen eta krisien ondorioz. Adinekoen pisu handiak gizarte-arazoak sortzen ditu, hala nola pentsioen eta osasun-gastuen hazkundea.

Piramidean gertaera historikoak ere antzematen dira, hala nola 60eko eta 70eko hamarkadetako baby boom-a eta Gerra Zibilean eta gerraostean jaiotza-tasaren beherakada. COVID-19ak ere eragina izan zuen adinekoen heriotza-tasaren igoeran. Immigrazioak joera zertxobait arintzen badu ere, EAEko biztanleriaren etorkizuna zaharkitua dela aurreikusten da.