Estatuaren Eginkizuna eta Merkatuaren Hutsegiteak

1. Merkatuaren hutsegiteak

Merkatuaren hutsegitea merkatuak modu eraginkorrean funtzionatzen ez duenean gertatzen da. Merkatu libreak arazo hauek sor ditzake:

• Desberdintasun sozialak
• Kutsadura
• Monopolioak
• Langileen gehiegikeriak

Adam Smith-ek "esku ikusezina" defendatzen zuen, merkatuak bere burua erregulatzen duela argudiatuz, baina praktikan hutsegiteak agertzen dira.

1.1 Ondasun ez-errentagarrien eskasia

Ekonomikoki errentagarriak ez diren baina gizartearentzat beharrezkoak diren ondasunak dira. Enpresa pribatuentzat ez dute irabazirik ematen, beraz, Estatua arduratzen da.

Adibideak

• Herri txikietako errepideak
• Itsasargiak
• Landa eremuko trenak

Ondasun publikoak

Ondasun publiko garbiak

Denek erabil ditzakete eta ez dago lehiarik (adibidez: itsasargia).

Ondasun publiko ez-garbiak

Denek erabil ditzakete, baina lehia dago (adibidez: bekak edo ospitale publikoak).

Estatuak ondasunak emateko moduak

1. Ekoizpen propioa

Estatuak zuzenean eskaintzen ditu zerbitzuak: Polizia, Justizia, Armada eta Hezkuntza publikoa.

2. Enpresa pribatuei erosita

Estatuak enpresa pribatu bati zerbitzua erosten dio (adibidez: errepideak, zubiak edo argiteria).

3. Diru-laguntzak

Estatuak laguntza ekonomikoak ematen ditu (adibidez: sendagaiak edo garraio publikoa).

Kontsumitzaile parasitoak

Ondasun bat erabiltzen duten baina ordaindu nahi ez duten pertsonak dira.

1.2 Ekoizpenaren kanpo-eraginak

Ekonomia-jarduera batek hirugarrenengan sortzen dituen ondorioak dira, prezioetan islatzen ez direnak.

Barne-kostuak

Enpresak ordaintzen dituen kostuak dira (soldatak, makineria, elektrizitatea).

Kanpo-kostuak

Enpresak sortzen dituen baina ordaintzen ez dituen kalteak dira (adibidez: fabrikek eragindako kutsadura).

Kanpo-eragin positiboak

Gizarteari onura ematen diotenak (teknologia berriak, berrikuntza, txertoak).

Kanpo-eragin negatiboak

Kalte egiten dutenak (kutsadura, zarata, hondakin toxikoak).

Kutsaduraren aurkako neurriak

• Debekuak: Kutsadura debekatzea.
• Gehienezko mugak: Kutsadura maila mugatzea.
• Zerga ekologikoak: Gehiago kutsatzen duenak gehiago ordaintzen du.
• Kutsadura-baimenak: Kutsatzeko baimen bereziak.

1.3 Errentaren banaketa desorekatua

Aberastasuna ez dago berdin banatuta. Estatuak aberastasuna birbanatzen saiatzen da bekak, laguntzak, pentsioak eta zerga progresiboen bidez.

1.4 Lehia ez-perfektua

Enpresa batzuek botere gehiegi dutenean gertatzen da (adibidez: monopolioak). Europar Batasunak lehia askea babesten du monopolioak saihesteko eta prezio bidezkoak mantentzeko.

Informazio asimetrikoa

Pertsona batek besteak baino informazio gehiago duenean gertatzen da (adibidez: mekanikariak bezeroak baino gehiago daki), eta horrek engainuak sor ditzake.

1.5 Ziklo ekonomikoen ezegonkortasuna

• Hedaldia: Ekonomia hazten denean (enplegua eta kontsumoa handitzen dira).
• Atzeraldia: Ekonomia jaisten denean (langabezia handitzen da eta kontsumoa gutxitzen da).

Ikuspegi ekonomikoak

• Neoliberalak: Merkatuak bakarrik konpondu behar ditu arazoak; Estatuak gutxi esku hartu behar du.
• Neokeynesiarrak: Estatuak ekonomian esku hartu behar du, krisi garaian gastu publikoa handituz.

2. Ongizate Estatua

Estatuak herritarren ongizatea bermatzen du osasuna, hezkuntza, pentsioak eta langabezia-laguntzen bidez. Gaur egungo erronkak: biztanleriaren zahartzea, aldaketa teknologikoa eta zerga-ihesa.

3. Politika makroekonomikoa

Estatuak ekonomia kontrolatzeko erabiltzen dituen neurriak:

• Politika kointurala: Epe laburreko neurriak.
• Zerga politika: Zergak eta gastu publikoa.
• Moneta-politika: Diru kopurua eta interes-tasak.
• Kanpo politika: Inportazioak eta esportazioak.
• Errenta-politika: Soldatak eta prezioak kontrolatzea.