Estatu liberalaren eraikuntza ETA finkapena

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 7,07 KB

 

4- ERREGIMENAREN BILAKAERA

4.1 Alfontso XII.Aren erregealdia

a) Alderdi kontserbadorearen gobernua. 1875etik 81era CANOVASEK bere sistema politiko berria ezartzeko beharrezkoa zuen bake zibila eta soziala lortzea. Iparraldean Karlistekin bakea sinatu zuen. Kuban independistekin bakea lortzeko proiektua jarri zuen abian. Espainiak Kubari autonomia ematen dio, baina1895ean gatazka berpiztu zen. CANOVASEK egin zuena: eskubideak mugatu, biltzeko eta adierazteko askatasuna murriztu, prentsa askatasuna murriztu, zentsura handitu, Guardia Zibilaren izaera zibila kendu eta izaera militarra ezari zion.

b) Alderdi liberalaren gobernua. 81ean txandakatze politikoa hasi. Liberalen buru SAGASTA. Sagastak egindako erreformak: gizarte erreformak, gizabanakoaren oinarrizko askatasun eskubideak(84ean kontserbadoreek kendu).

c) Egoera politikoa EH. Karlistek oraindik indar handia, batez ere nekazari inguruetan. Joera liberalekoak elkartu egingo dira hauteskundeetan parte hartzeko.

4.2 M. Kristina Erreginordearen agintaldia

Alfontso XII hilda, 1885ean bere emaztea erreginaorde bihurtu. Pardoko itunean CANOVAS eta SAGASTAk txandakatzeari eta Errestaurazioaren erregimenari jarraipena eman zioten.

a) Gobernu liberalaren jarduerak. 1885-90 bitartean SAGASTA gobernuburu. Liberalek egonkortasuna eman herrialdeari eta horrek ekonomiaren susperraldia ekarri.
Ezaugarriak:1-
Erreformismo liberala eta1868ko iraultzako hainbat ideia jarri. 2-Askatasunak zabaldu: elkarteen legea, epaimahai bidezko epaiketa eta 1890ean gizonezkoen sufragio unibertsala. 3-Kode zibila eraberritu, erreforma militarrerako proiektu bat prestatu eta lege liberalak onartu ekonomia eta burdinbidearen zabalkundea sustatzeko.

b) Oposizioaren egoera politikoa. Errepublikaren gainbehera etorri zen. Pi i Margallen federalak gutxiengo bihurtu eta CASTELARek Alderdi Liberal Monarkikoarekin bat egin.EHan foruzaleak haserre, kontzertu ekonomikoa eraberritu zelako. Ondorioz, nazionalismo aurreko gertaera jakingarriak gertatu ziren 1893an: Gamazada, Nafarroan; eta Sanrokada, Gernikan. Errepublikarzaletasunak etasozialismoak kide berriak erakarri: hirietako erdi eta behe mailakoak. Industriako eliteak etekina atera Errestaurazioko hauteskunde iruzurrari eta euskal politikan parte hartzen hasi(Victor Echavarri enpresaburuak sustatutako La Piña erakundea, adibidez)

c) Egoera ekonomiko eta sozial larria.80ko hamarkadaren bukaeran nekazaritzan eta abeltzaintzan krisi larria sortu ekoizpena murriztu eta prezioak jeitxi zirelako. Lur jabe handiek muga zergak eskatu eta Kataluniak oihalgintza industrien eta Bizkaiko siderurgia industrien jabeek babes neurriak eskatu. 1891n kontserbadoreek neurri horiek ezarri truke askeko politikaren ordez babes politikaren bideari helduz. Nekazaritzako krisiak ondorio larriak baserritarrentzako eta gizarteko gatazkak areagotu. Langile mugimenduak indarra hartu eta anarkistak eta sozialistak proletarioen artean errotzen joan ziren. Tentsioa areagotzeak mitinak, manifestazioak eta atentatuak ekarri.


5- 1898KO KRISIA

5.1 Kolonietako gerrak

Espainiak zituen kolonia bakarrak Puerto Rico, Filipinak et Kuba 1895ean. Errestaurazio garaian, Estatu Batuak Kuban interesatu azukrea eta meategiengatik. Gainera Kuba independizatu egin nahi zen. Errendizio formala Parisko Bake hitzarmenean, 1898an. Espainiak Estatu Batuen Esku utzi Puerto Rico, Filipinak eta Guam eta Kubaren independentzia aitortu zuen.

5.2 Mende amaierako krisia

Estatu Batuek egindako porrot militarra oso latza izan zen Espainiarrentzat, pesimismo garaia ekarri eta gutxiagotasunezko sentimendua sortu zien herritarrei. Kritika horiek eragin handia izan zuten 98ko belaunaldiaren sorreran.

a) Erregenerazionismoa. Joaquin Costa izan zen joeraren aintzindari. Kritika gogorra egin zion Errestaurazioaren sistemari eta sistema liberala eraberritzea proposatzen zuen.

b) 98ko belaunaldia. Tradizioan murgilduta eta iraganean errotuta zegoen Espainia ilunaren kritikan jarri zuten arreta, eta modernizazio eta eraberritze sozialaren, politikoaren, ekonomikoaren eta kulturalaren beharra agerian uzten saiatu ziren.


Entradas relacionadas: