Arte erromanikoa eta gotikoa: eskultura, pintura eta arkitektura

Eskultura erromanikoaren ezaugarriak

Eskultura erromanikoa —pintura bezala— arkitekturaren menpe zegoen (integratuta eraikinean) eta, sarritan, monumentala izaten zen: marko arkitektonikoari egokituta agertzen da.

• Elizetako portadak eta klaustroetako arkuen kapitelak eskulturaren gune berezituak izan ziren.
• Helburu didaktikoa: helburua ez zen errealitatea fideltasunez irudikatzea, eskola gabeko herriari Itun Zaharreko eta Itun Berriko ideiak eta kontzeptuak irakastea baizik; maiz "harrizko bibliak" ziren.
• Ikonografia: gehien errepresentatzen zen gaia Kristoren irudia azken epaiketan (Pantokrator), tetramorfosarekin inguraturik; Ama Birjina eta animalia fantastiko zein errealak ere agertzen ziren.
• Konposizioek simetria-printzipioa eta perspektiba hierarkikoa jarraitzen zuten.
• Estilo antinaturalista: formak luzatu eta desitxuratzen ziren; irudi zurrunak haien artean erlazionatu gabe agertzen ziren.
• Artista erromanikoek historia sakratuaren mezua igortzea zuten helburu.
• Eskultura etengabe eboluzionatu zen arropetan, bolumenetan eta adierazpenetan.
• Eskulturak bi gai nagusitan nabarmendu ohi ziren: a) Kristo gurutzearen irudia; b) Ama Birjina.

XI. mendeko eskultura — Santiago bidea

• Aragoian: Jaca-ko katedraleko tinpano krismoidunen ikonografia.
• Leongo San Isidororen elizako arkuaren portada.
• Santiagoko katedraleko zilarrezko (edo zilartzeko) atea: portadako irudien adierazkortasuna azpimarragarria da—
  • begiraden bizitasuna;
  • marra bikoitzak arropen tolesetan;
  • ohialen ugaritasuna.
• Silosko Santo Domingoko klaustroan saskigintza eta animalia fantastikoen irudiak daude; islamiar eragina nabaria da. Erliebe hauetan aipagarria da San Tomasen zalantza.

XII. mendeko eskultura

• Katalunian: Ripolleko Andre Mariaren portada.
• Aragoian: San Juan de la Peña klaustroko kapitelen eskulturak.
• Galizian: Konpostelako katedraleko loriaren ataria.

Pintura erromanikoaren ezaugarriak

• Kokapena: horma-pintura nagusitzen da (elizako absidetan).
• Teknika: horma-pintura freskoz egiten zen, askotan temperarekin konbinaturik; kolore biziak eta distiratsuak lortzen ziren.
• Funtzioa: pinturak funtzio didaktikoa zuen; helburua ez zen errealitatea irudikatzea, baizik eta eskola gabeko herriari Itun Zaharreko eta Itun Berriko ideiak irakastea.
• Ikonografia: gai erlijiosoak; gehien errepresentatzen zen gaia Pantokratorra tetramorfosarekin inguraturik zen.
• Koloreak: kolore puruak, leunak eta aldi berean biziak.
• Konposizioak simetrikoak ziren: irudiak elkarrekin gehienetan erlazionatzen ez ziren, talderik osatzen ez zuten; garrantzia hierarkikoa zen.
• Perspektiba eta argiaren tratamendu eza: ez dago bolumenik ezta sakontsunik; irudiak lausoak eta kolore bakarrekoak dira; paisaia gutxitan agertzen da.
• Estiloa antinaturalista da; mosaiko bizantziarren tradizioarekin lotura eta irudi zurrunak, hierarkikoak eta eskematikoak.

Iberiar Penintsulako pintura erromaniko aipagarrienak

• Kataluniako eskola: pintura bizantziarren eragina nabarmena da; erromanikoaren adibide onak dira Taülleko Sant Climent eta Santa Maria. Erabilitako teknika freskoa da eta honen gainean tempera. Jainkoarenganako beldurra eragin ohi zion fededunengan.
  • Hieratismoa;
  • irudi luzeak eta lauak;
  • frontalitatea;
  • paisaia eza.
• Gaztela eta Leongo eskola: miniaturismo mozarabiarren adierazkortasuna eta naturalismoa nabarmentzen dira; Kataluniako hieratismoa desagertzen doa.
  • Irudiak naturalistagoak eta bizigarriagoak dira (mozarabiar eragina).
  • Irudi malguak: mugimendua, dinamismoa eta bizitasuna.
  • Narrazio-trebetasuna: komunikazioa irudien artean.
  • Paisaia agertzen da, bizitasunarekin eta naturalismoarekin batera.
  • Irudiak ez dira errepikatzen; askatasun handiagoa dago egituretan.

Arkitektura gotikoa — ezaugarriak

Jatorria eta hedapena: XII. mendearen erdialdean sortu zen Frantzian eta oso azkar hedatu zen Europan. Zistertarra izan zen bere funtsezko aurrekaria.

• Material nagusia: harria.
• Harri ongi tailatutako aparetuen erabilera eta maila handia.
• Arkitektura-elementuak:
  • arku zorrotza;
  • gurutze-ganga (nerbioekin);
  • Euskarrak: barnealdekoak (pilar faszikulatuak) eta kanpoaldekoak (arbotanteak eta kontrahormak).
• Bertikalitatearen garrantzia eraikinean.
• Leihoek eta arrosa-leihoek garrantzi handia dute; beirate koloretsuak argia barnealdira sartzen dute.
• Hiru motatako elementu dekoratiboak: arkitektonikoak, eskultorikoak eta piktorikoak.
• Eraikuntza-motak:
  • Erreligiosoak: oinplano latindar gurutzeduna edo basilikala (hiru edo bost nabe), fatxaden albo bakoitzean dorre bat, erdialdean arrosa-leiho handi bat, portadak arku zorrotzekin, dorreak eta zinborrioak orratzak eta txapitelez errematatuta.
  • Zibilak: gazteluak, udaletxeak, lonjak…

Gotikoaren etapak

• Protogotikoa — XII. mendea.
• Gotiko klasikoa — XIII. mendea.
• Gotiko postklasikoa — XIV. mendea.
• Gotiko flamigeroa — XV. mendea.

Arkitektura gotikoa Espainian

• Zistertar estiloko elementuak XII. mendearen erdialdetik aurrera erresuma kristau guztietan hedatu ziren.
• Gotiko klasikoa (XIII. mendea): Frantziako gotiko klasikoaren ezaugarri guztiak ezarri ziren.
• Gotiko postklasikoa (XIV. mendea): Katalunian, Balearretan eta Valentzian eraikuntzak, merkataritzaren garrantziarengatik, bereziki garatu ziren.
• Gotiko flamigeroa (XV. mendea): garaiko azken fasea; aurrerapen garrantzitsuenak dekorazioan ikusten dira, eta tradizio musulmanak eta elementu flamigeroek bat egiten dute.

Oharrak: testuak egituratuta, zuzentuta eta SEO ikuspegitik optimizatuta daude; izenburuak, azpiatalak eta gako-hitzak edukian nabarmen agertzen dira.