Erliebearen sorrera: barne- eta kanpo-prozesu geologikoak laburpena

Enviado por Comunidad Xuletas y clasificado en Geología

Escrito el en euskera con un tamaño de 3,54 KB
Actualizado el

Resumen

Dokumentuak Lurraren erliebea nola sortzen den azaltzen du, barne-dinamikaren eta kanpo-dinamikaren eraginez. Mendikateen mota nagusiak aztertzen ditu, eta kanpo-prozesu geologikoak (meteorizazioa, higadura, garraioa, sedimentazioa eta diagenesia) xehetasunez deskribatzen ditu. Ikasleak prozesu horien arteko erlazioa eta bakoitzaren ezaugarri nagusiak ulertuko ditu.

Puntos clave

  • Barne-dinamikak egitura geologiko handiak sortzen ditu, plaka tektonikoen ondorioz.
  • Kanpo-dinamikak (haizea, ura, izaki bizidunak) barne-dinamikak sortutako erliebea aldatzen du.
  • Mendikateak hiru motatakoak izan daitezke: mendikate periozeanikoak, uharte arkuak eta kontinentearteko mendikateak.
  • Meteorizazioa arroken eraldaketa da jatorrizko tokian bertan; mota kimikoa, biologikoa eta fisikoa izan daitezke.
  • Higadura kanpo-agenteek arrokak gastatzea da, eta sedimentu edo detritu partikulak sortzen ditu.
  • Garraioa sedimentuak haizeak, urak edo izotzak eramatea da; sedimentazioa garraiatutako materialen metaketa da.
  • Diagenesiak sedimentuak arroka trinko bihurtzen ditu, trinkotzea, deshidratazioa eta zementazioa bidez.

Resumen generado con IA a partir del documento. Ponte a prueba

1. ERLIEBEAREN SORRERA

Barne-dinamika

Lurraren barne-dinamikak sortzen ditu egitura geologiko handienak, adibidez: mendikate handiak, baita ozeanoetako uharte bolkanikoak eta sumendi kontinentalak ere, plaka tektoniken ondorioz.

Kanpo-dinamika

Lurraren kanpo-dinamika kanpo-agente geologikoek gauzatzen dute, hala nola, haizeak, urak eta izaki bizidunek, eta barne-dinamikak sortutako egituran eragiten dute. Agente horiek prozedura honen bidez erliebea aldatzen dute: meteorizazioa, higadura, garraioa eta sedimentazioa.

1.1. MENDIKATEAK

Motak

  • Mendikate periozeanikoa: Litosfera kontinentalaren azpian litosfera ozeanikoaren subdukzioa gertatzean sortzen dira, adibidez: Andeak.
  • Uharte arkuak: Jatorri bolkanikoko uharteak dira, adibidez: Filipinak, Japonia.
  • Kontinentearteko mendikateak: Litosfera kontinentaleko plaken arteko talkaren ondorioz sortzen dira. Bi plaken arteko sedimentuak harrapatuta geratzen dira, eta tolesturak egiten dira, adibidez: Himalaia.

2. KANPO-PROZESU GEOLOGIKOAK

Meteorizazioa

Lurraren gainazalean kanpo-agenteen eragipean dauden arrokak eraldatu egiten dira dauden tokian bertan, material ahulagoak bilakatuz.

Faktoreak

  • Ama-arrokaren litologia
  • Klima
  • Topografia
  • Denbora

Motak

  • Kimikoa: Mineralak aldatzen dituzten erreakzio kimikoak gertatzen dira jatorrizko arrokan edo ama-arrokan, horren ondorioz erresistentzia txikiagoko mineralak sortzen dira.
  • Biologikoa: Izaki bizidunek aldaketak eragiten dituzte arroketan.
  • Fisikoa: Tenperatura-aldaketek edo beste faktore batzuek arroka zati txikiagotan puskatzea eragiten dute, baina arroken ezaugarriak aldatu gabe.
Meteorizazio Fisikoaren Motak
  • Gelifrakzioa: Arroketan pilatutako ura izoztearen eta urtzearen ondorioz gertatua.
  • Haloklastismoa: Uretan disolbatutako gatzen kristalizazioak eragina.
  • Termoklastismoa: Bat-bateko tenperatura-aldaketek eragina.

Higadura

Kanpo-agenteek arrokak gastatzeari deritzo. Prozesuaren ondorioz sedimentu edo detritu partikulak lortzen dira.

Kontzeptu Osagarriak

  • Higatzeko ahalmena (Higagarritasuna): Agente geologikoek materialak higatzeko duten ahalmena da.
  • Higagarritasuna (Arrokaren erraztasuna): Arrokak higatzeko zenbateko erraztasuna duen adierazten du, arrokaren litologiaren araberakoa da.

Garraioa

Sedimentuak alde batetik bestera eramatea da, urrun nahiz hurbil.

Garraiobidearen Indarraren Arabera

  • Aire bidezko garraioa: Haizeak egiten duena da. Hiru modutan gertatzen da: biraka, jauzika eta esekita.
  • Ur bidezko garraioa: Aire bidezkoan gertatzen diren prozesuak gertatzen dira, baita flotatzen eta disoluzioan ere.
  • Izotz bidezko garraioa: Sedimentuak izotzean atxikita garraiatzen dira, tamaina guztietakoak izaten dira.

Sedimentazioa

Garraiatutako materialen metaketa da. Gertatzen den lekuari arro sedimentario esaten zaio.

Diagenesia

Kanpo-agenteek metatutako sedimentuak arroka trinko bilakatzeko prozesu-multzoari esaten zaio. Prozesu batzuk dira sedimentuaren trinkotzea, deshidratazioa eta partikulen zementazioa.

Preguntas frecuentes

Zer da meteorizazioa?

Meteorizazioa lurraren gainazalean kanpo-agenteen eraginez arrokak jatorrizko tokian bertan eraldatzea da, material ahulagoak sortuz. Faktore nagusiak ama-arrokaren litologia, klima, topografia eta denbora dira.

Zein dira meteorizazio fisikoaren hiru motak?

Gelifrakzioa (ura izoztu eta urtzearen ondorioz), haloklastismoa (gatz disolbatuen kristalizazioaren ondorioz) eta termoklastismoa (tenperatura-aldaketa bat-bateko eraginez).

Zein da higaduraren eta garraioaren arteko aldea?

Higadura kanpo-agenteek arrokak gastatzea da eta sedimentu partikulak sortzen dira; garraioa sedimentu horiek alde batetik bestera eramatea da, urrun nahiz hurbil.

Ponte a prueba

Tarjetas de repaso

Pulsa una tarjeta para ver la respuesta.

Test

1. Zeinek sortzen ditu egitura geologiko handienak?
2. Zein mendikate mota sortzen da litosfera kontinentalaren azpian litosfera ozeanikoa subdukzioan dagoenean?
3. Zein da meteorizazio fisikoaren motetako bat?
4. Zer da higadura?
5. Zein da garraio mota Haizeak egiten duena?
6. Zer da diagenesia?

Preguntas generadas con IA a partir del documento: comprueba las respuestas con el texto.