Erdi Aroko Hiriak: Gizartea, Egitura eta Kontzeptuak

Non sortzen ziren hiri berriak Erdi Aroan?

Erdi Aroan hiri berriak sortu ziren merkataritza-bideetako toki estrategikoetan, hala nola bidegurutzeetan, zubietan edota portuetan; eta ondo babestutako tokietan ere bai, adibidez gaztelu edota abadia baten alboan.

Nolakoa zen hiri baten gizartea?

Hiriko biztanleen artean desberdintasun handiak zeuden:

• Elitea: Merkatari eta eskulangile garrantzitsuek osatzen zuten. Oso familia aberatsak eta ospetsuak ziren eta hiriko gobernua kontrolatzen zuten. Hiriko goi-kleroa ere talde horretakoa zen.
• Biztanleria arrunta: Gehienak eskulangileak eta dendari apalak ziren, baita aberatsenen etxeetan etxeko lanak egiten zituzten pertsonak, fraideak, apaizak, ikasleak eta eskribauak ere.
• Behe-maila: Gizartearen beheko mailan pobreak eta baztertuak zeuden. Ez zuten lanik, eta eskean ibiltzen ziren edo lapurretan egiten zuten bizi ahal izateko.

Erdi Aroan Europako hirietako biztanle gehienak kristauak ziren. Hala ere, judu eta musulman taldeak ere baziren eta beren auzoetan bereizita bizi ziren: aljama edo judutegietan juduak, eta mairu-auzoetan musulmanak.

Kontzeptu nagusiak

Golde belarriduna: Lursaila sakonago goldatzen zuen tresna; lurra jaso eta irauli batera egiten zuen pieza bati esker.

Azoka: Aldian behin (normalean urtean behin) herri batean egin ohi ziren merkatuak. Azoka batzuk produktu jakin batean espezializatzen ziren (adibidez, Medina del Campoko artilearen merkataritza).

Hansa: Merkatari elkartea, merkataritza-bideak bere mende zituena Ipar Itsasoan eta Itsaso Baltikoan.

Burgua: Merkataritza eta eskulangintza garatzen ziren hiriko tokia.

Burgesa: Hiriko biztanlea. Hasieran, burguko biztanleei (merkatariei eta eskulangileei) esaten zitzaien; geroago, hiriko biztanle guztiei.

Forua: Hiri batek eskubideak lortzen zituenean erregeak ematen zuen dokumentua. Bertan hiriaren eskubideak, pribilegioak eta gobernatzeko modua jasotzen ziren.

Gremioa: Lanbide bereko eskulangileen elkartea.

• Ikastuna: Lanbide bat ikasi nahi zuen gaztea; hainbat urtez aritzen zen lanean eskulangilearentzat soldatarik jaso gabe.
• Ofiziala: Prestakuntza jaso eta gero, ikastuna ofizial bihurtzen zen, soldata jasoz lanaren truke.
• Maisua: Ofizial bat norberarentzat lanean hasten zenean maisu bihurtzen zen.

Unibertsitatea: Goi-mailako ikasketen zentroa. Hasieran ez zuen ikasketa-zentro bat adierazten, ikasle eta irakasleen arteko gremio-elkartea baizik.

Dekanoa: Fakultate bakoitzeko burua.

Errektorea: Unibertsitateko zuzendaria.