Erdi Aroko hiriak: gizartea, egitura eta kontzeptu nagusiak

Resumen

Dokumentuak Erdi Aroko hiri berrien sorrera aztertzen du, merkataritza-bideetan eta babestutako lekuetan nola sortzen ziren azalduz. Gero hiriko gizarte-klaseak (elitea, biztanleria arrunta eta behe-maila) eta hiri horietako erlijio-taldeak deskribatzen ditu. Azkenik, merkataritza, gremio, burgu, forua eta unibertsitatea bezalako kontzeptu nagusiak laburbiltzen ditu.

Puntos clave

Erdi Aroko hiri berriak merkataritza-bideetako toki estrategikoetan sortzen ziren: bidegurutzeetan, zubietan edo portuetan.
Hiriko gizartea hiru mailatan banatzen zen: elitea, biztanleria arrunta eta behe-maila.
Europako hirietako biztanle gehienak kristauak ziren, baina juduak aljametan eta musulmanak mairu-auzoetan bizi ziren bereizita.
Azoka aldian behin egiten zen merkatua zen, normalean urtean behin, eta batzuk produktu jakin batean espezializatzen ziren.
Gremioa lanbide bereko eskulangileen elkartea zen: ikastuna, ofiziala eta maisua ziren maila nagusiak.
Forua erregeak hiri bati eskubideak emateko ematen zuen dokumentua zen, eta bertan pribilegioak eta gobernatzeko modua jasotzen ziren.

Ponte a prueba

Non sortzen ziren hiri berriak Erdi Aroan?

Erdi Aroan hiri berriak sortu ziren merkataritza-bideetako toki estrategikoetan, hala nola bidegurutzeetan, zubietan edota portuetan; eta ondo babestutako tokietan ere bai, adibidez gaztelu edota abadia baten alboan.

Nolakoa zen hiri baten gizartea?

Hiriko biztanleen artean desberdintasun handiak zeuden:

Elitea: Merkatari eta eskulangile garrantzitsuek osatzen zuten. Oso familia aberatsak eta ospetsuak ziren eta hiriko gobernua kontrolatzen zuten. Hiriko goi-kleroa ere talde horretakoa zen.
Biztanleria arrunta: Gehienak eskulangileak eta dendari apalak ziren, baita aberatsenen etxeetan etxeko lanak egiten zituzten pertsonak, fraideak, apaizak, ikasleak eta eskribauak ere.
Behe-maila: Gizartearen beheko mailan pobreak eta baztertuak zeuden. Ez zuten lanik, eta eskean ibiltzen ziren edo lapurretan egiten zuten bizi ahal izateko.

Erdi Aroan Europako hirietako biztanle gehienak kristauak ziren. Hala ere, judu eta musulman taldeak ere baziren eta beren auzoetan bereizita bizi ziren: aljama edo judutegietan juduak, eta mairu-auzoetan musulmanak.

Kontzeptu nagusiak

Golde belarriduna: Lursaila sakonago goldatzen zuen tresna; lurra jaso eta irauli batera egiten zuen pieza bati esker.

Azoka: Aldian behin (normalean urtean behin) herri batean egin ohi ziren merkatuak. Azoka batzuk produktu jakin batean espezializatzen ziren (adibidez, Medina del Campoko artilearen merkataritza).

Hansa: Merkatari elkartea, merkataritza-bideak bere mende zituena Ipar Itsasoan eta Itsaso Baltikoan.

Burgua: Merkataritza eta eskulangintza garatzen ziren hiriko tokia.

Burgesa: Hiriko biztanlea. Hasieran, burguko biztanleei (merkatariei eta eskulangileei) esaten zitzaien; geroago, hiriko biztanle guztiei.

Forua: Hiri batek eskubideak lortzen zituenean erregeak ematen zuen dokumentua. Bertan hiriaren eskubideak, pribilegioak eta gobernatzeko modua jasotzen ziren.

Gremioa: Lanbide bereko eskulangileen elkartea.

Ikastuna: Lanbide bat ikasi nahi zuen gaztea; hainbat urtez aritzen zen lanean eskulangilearentzat soldatarik jaso gabe.
Ofiziala: Prestakuntza jaso eta gero, ikastuna ofizial bihurtzen zen, soldata jasoz lanaren truke.
Maisua: Ofizial bat norberarentzat lanean hasten zenean maisu bihurtzen zen.

Unibertsitatea: Goi-mailako ikasketen zentroa. Hasieran ez zuen ikasketa-zentro bat adierazten, ikasle eta irakasleen arteko gremio-elkartea baizik.

Dekanoa: Fakultate bakoitzeko burua.

Errektorea: Unibertsitateko zuzendaria.

Preguntas frecuentes

Zer da gremioa Erdi Aroan?

Gremioa lanbide bereko eskulangileen elkartea zen. Bertan ikastuna, ofiziala eta maisua bezalako mailak zeuden.

Zer da forua?

Forua erregeak hiri bati eskubideak lortzen zituenean ematen zuen dokumentua zen. Bertan hiriaren eskubideak, pribilegioak eta gobernatzeko modua jasotzen ziren.

Nolakoak ziren Erdi Aroko hiriko gizarte-mailak?

Hiriko gizartea elitean, biztanleria arruntean eta behe-mailan banatzen zen. Elitea merkatari eta eskulangile aberatsek osatzen zuten, eta behe-mailan pobreak eta baztertuak zeuden.