Energia-iturriak, Kontsumoa eta Meatzaritza: Gako Nagusiak

1. Energia eta Energia-iturriak

Energia da mundua mugiarazten duen motorra; funtsezkoa da batetik bestera joateko, argiteriarako, etxeak berotzeko edota etxetresna elektrikoak eta gailuak kargatzeko. Energia-iturriak industria, etxebizitza eta garraiobideetarako energia lortzea ahalbidetzen duten baliabide naturalak dira.

Energia-iturrien sailkapena

• Eskuragarritasunaren arabera:
  • Energia ez-berriztagarriak: ikatza, uranioa, petrolioa eta gas naturala.
  • Energia berriztagarriak: eolikoa, hidraulikoa, eguzki-energia, geotermia, biomasa eta itsasoko energia.
• Prozesatzearen arabera:
  • Energia gordina (primarioa): naturatik zuzenean lortzen dena.
  • Energia sekundarioa: energia primariotik eraldatua.

2. Energia-kontsumoa eta Ingurumen-eragina

Mundu osoan energia-kontsumoa nabarmen hazi da Industria Iraultzaz geroztik, eta prozesu hori bizkortu egin da 1950etik aurrera, populazioaren hazkundearen eta jarduera ekonomikoen ondorioz.

Erregai fosilak eta klima-aldaketa

Gaur egun gehien erabiltzen diren iturriak erregai fosilak dira (petrolioa, ikatza eta gas naturala), baina haien erreserbak agortu egin daitezke. Erabilera horrek Berotegi-Efektuko Gasak (GEI) sortzen ditu, Lurraren batez besteko tenperatura igoz. Gainera, sufre eta nitrogeno oxidoen isurketek euri azidoa sortzen dute, landaredia kaltetuz eta ingurumena kutsatuz.

Nazioarteko Akordioak

Klima-aldaketa geldiarazteko, herrialde gehienek Kyotoko Protokoloa (2004) eta Parisko Akordioa (2015) sinatu dituzte. Helburu nagusia 2030erako GEI isuriak %60 murriztea eta energia-iturri berriztagarrien erabilera sustatzea da.

Ekoizle eta Kontsumitzaile Nagusiak

• Ekoizle nagusiak: Txina, Estatu Batuak, Errusiar Federazioa, Saudi Arabia, Kanada, Indonesia, Iran eta Australia.
• Kontsumitzaile nagusiak: Txina, Estatu Batuak, India, Errusiar Federazioa, Japonia, Brasil, Alemania, Kanada eta Iran.

3. Meatzaritza: Baliabide Mineralen Ustiapena

Meatzaritza baliabide mineral naturalak industria-erabilerarako ustiatzen dituen jarduera da, eta funtsezkoa da bigarren sektorean. Honela sailkatzen da:

• Energia-meatzaritza: petrolioa, gas naturala, ikatza eta uranioa.
• Metalen meatzaritza: urrea, zilarra, burdina, aluminioa, neodimioa eta terbioa.
• Metalezkoa ez den meatzaritza: sufrea, fosforoa, harribitxiak, granitoa, hareharria, kareharria eta buztina.

Gaur egun, baliabide hauen kontrola funtsezkoa da geoestrategiaren ikuspuntutik.