Energia: definizioak, motak, transferentzia eta legeak

1. Zer da energia?

Energia da gorputzek lana egiteko edo aldaketak sortzeko duten gaitasuna.

2. Energiaren formak

Energia mekanikoa

Zinetikoa (Ek)

Ek: gorputza mugitzen denean izaten duen energia.
Formula: Ek = ½ · m · v²

Potentzial grabitatorioa (Epg)

Epg: gorputza altueran dagoenean duen energia.
Formula: Epg = m · g · h

Potentzial elastikoa

Deformatutako gorputzek duten energia (adibidez, malgukiak).

Beste energia motak

• Elektrikoa: sorgailu elektrikoek sortzen dute.
• Nuklearra: atomoen fusio edo fisioaren bidez askatzen da.
• Termikoa: tenperatura eta egoera fisikoaren aldaketekin lotuta dago.
• Kimikoa: substantzien loturetan gordetzen da (janaria, gasolina…).
• Erradiazioa: eguzkiak eta bestelako uhin elektromagnetikoek sortzen dute.

3. Beroaren transferentzia

Beroa tenperatura desberdintasunengatik pasatzen den energiaren transferentzia da.

Unitateak:
1 J (Joule)
1 cal = 4.18 J

4. Energiaren kontserbazioa eta degradazioa

• Kontserbazioa:
  Energia ezin da sortu edo desagertu; soilik eraldatzen da.

• Degradazioa:
  Energia erabilgarria bero bihurtzen da eta ezin da guztiz aprobetxatu.

• Energia mekanikoaren printzipioa (marruskadurarik gabe):
  Hasierako energia = Bukatzeko energia
  Em = Ek + Ep

5. Errendimendua

Energiaren eraginkortasuna edo errendimendua neurtzen du:
Errendimendua = Energia erabilgarria / Energia guztira

6. Lana

Indar batek gorputz bat mugitzen duenean egiten den lana.

Formula:
W = F · d

Non:
W = Lana (Joule)
F = Indarra (Newton)
d = Desplazamendua (metro)

1. Zer da energia?

Energia da gorputzek lana egiteko edo aldaketak sortzeko duten gaitasuna.

2. Energiaren formak

Energia mekanikoa

Zinetikoa (Ek)

Ek: gorputza mugitzen denean izaten duen energia.
Formula: Ek = ½ · m · v²

Potentzial grabitatorioa (Epg)

Epg: gorputza altueran dagoenean duen energia.
Formula: Epg = m · g · h

Potentzial elastikoa

Deformatutako gorputzek duten energia (adibidez, malgukiak).

Beste energia motak

• Elektrikoa: sorgailu elektrikoek sortzen dute.
• Nuklearra: atomoen fusio edo fisioaren bidez askatzen da.
• Termikoa: tenperatura eta egoera fisikoaren aldaketekin lotuta dago.
• Kimikoa: substantzien loturetan gordetzen da (janaria, gasolina…).
• Erradiazioa: eguzkiak eta bestelako uhin elektromagnetikoek sortzen dute.

3. Beroaren transferentzia

Beroa tenperatura desberdintasunengatik pasatzen den energiaren transferentzia da.

Unitateak:
1 J (Joule)
1 cal = 4.18 J

4. Energiaren kontserbazioa eta degradazioa

• Kontserbazioa:
  Energia ezin da sortu edo desagertu; soilik eraldatzen da.

• Degradazioa:
  Energia erabilgarria bero bihurtzen da eta ezin da guztiz aprobetxatu.

• Energia mekanikoaren printzipioa (marruskadurarik gabe):
  Hasierako energia = Bukatzeko energia
  Em = Ek + Ep

5. Errendimendua

Energiaren eraginkortasuna edo errendimendua neurtzen du:
Errendimendua = Energia erabilgarria / Energia guztira

6. Lana

Indar batek gorputz bat mugitzen duenean egiten den lana.

Formula:
W = F · d

Non:
W = Lana (Joule)
F = Indarra (Newton)
d = Desplazamendua (metro)