Elektrizitate estatikoa eta zirkuitu elektrikoen oinarriak
1. Elektrizitate estatikoa sortzeko moduak
Hiru era nagusi daude:
- Ikutuz: Abiapuntua gorputz neutro bat eta kargadun barila dira. Emaitza: gorputz neutroa barilaren ikur berdinarekin kargatzen da.
- Indukzioz: Abiapuntua gorputz neutroa eta kargadun barila dira. Emaitza: gorputz neutroa barilaren kontrako ikurrarekin kargatzen da.
- Igurtziz: Abiapuntua bi gorputz neutro dira. Emaitza: bakoitza ikur kontrakoarekin kargatzen da.
2. Elektrizitate estatikoa arintzeko moduak
Hiru era daude:
- Ikutuz.
- Eroale baten bitartez.
- Arkuz (karga gehiegi dagoenean).
3. Eroaleak eta isolatzaileak
- Eroaleak: Elektrizitatea garraiatzen dutenak (adibidez: metalak, ura...).
- Isolatzaileak: Elektrizitatea garraiatzen ez dutenak (adibidez: kautxua, plastikoa, egurra...).
4. Korronte elektrikoa
Elektroiek eroale baten zehar egiten duten ibilbidea da.
Korrontearen norabidea
- Benetakoa: Elektroiak dauden tokirik ez dagoenera doazelako.
- Erabilitakoa: Batzar batean onartua zelako.
Korronte motak
- Korronte jarraitua (DC): Elektroien norabidea beti da berdina (adibidez: pilak).
- Korronte alternoa (AC): Elektroien norabidea aldakorra da (adibidez: entxufeak).
Korrontearen abiadura
Elektroien benetako abiadura 1 m/s-koa da, baina propagazioarena 300.000 km/s-koa.
5. Zirkuitu elektrikoaren osagaiak
Zirkuitua elektroiek egiten duten bidea da. Osagai nagusiak:
- Sorgailua: Mugimenduan jartzen du (adibidez: pilak, entxufeak).
- Hargailua: Mugimenduaren ondorioak jasotzen ditu (adibidez: bonbillak, motorrak).
- Kableak: Bidea dira. Bi mota: fasea (sorgailutik hargailura) eta neutroa (hargailutik sorgailura).
6. Zirkuitu elektrikoaren magnitudeak
- Potentzia diferentzia (U edo V): Bi punturen arteko tentsioa. Unitatea: Voltioa (V).
- Elektro-eragile indarra (E): Potentzia diferentzia mantentzen duen indarra. Unitatea: Voltioa (V).
- Elektrizitate kopurua (Q): Eroale batetik doan elektroi kopurua. Unitatea: Coulombioa (C).
- Korrontearen intentsitatea (I): Denbora unitatean doan elektroi kopurua. Unitatea: Anperea (A).
- Korrontearen dentsitatea (J): Intentsitatea zati azalera (I/S). Unitatea: A/mm².
- Erresistentzia elektrikoa (R): Materialak korronteari jartzen dion eragozpena. Unitatea: Ohmioa (Ω).
- Konduktantzia (G): Erresistentziaren aurkakoa (G = 1/R). Unitatea: Siemens (S).