Eleaniztasuna eta Hizkuntzen Trataera Bateratua Eskolan

1. Zer da translanguaging-a (kode alternantzia)?

Translanguaging-a ikasle eleanitzek beren hizkuntza-errepertorio osoa modu integratuan eta estrategikoan erabiltzea da, komunikatzeko zein ikasteko prozesuan. Testuinguru akademikoan, kontzeptuak argitzeko edo irakaskuntza kontrastiborako baliatzen da. Artikuluan bi mota bereizten dira:

• Translanguaging espontaneoa: Hiztunek eguneroko bizitzan edo egoera informaletan hizkuntzak modu naturalean txandakatzeko erabiltzen dutena.
• Translanguaging pedagogikoa: Irakasleak gelako kontzeptu zailak hobeto ulertarazteko modu jasangarri eta planifikatuan erabiltzen duen praktika.

2. CLIL egiteko eragozpenak Mehisto eta kideen (2008) arabera

Mehisto eta besteen arabera, CLIL (Content and Language Integrated Learning) edo antzeko hizkuntza-irakaskuntza bateratuak aplikatzerakoan agertzen diren zailtasun nagusiak honako hauek dira:

• Irakasleen formazio falta eta lan-karga handia.
• Metodoari buruzko aurreiritziak eta okerreko usteak (bereziki bigarren hizkuntzan edukiak ikasteko gaitasun falta edo ama hizkuntzaren garapenari kalte egingo dion beldurra).
• Material egokien falta.
• Koordinaziorako zailtasun logistikoak eta estrukturalak.
• Programa elitista bihurtzeko arriskua eta planifikazio koordinatu baten falta.

3. CLIL metodologiaren ezaugarriak

CLIL metodologiaren ezaugarri nagusien artean ikuspegi anitza dago, non edukia eta hizkuntza aldi berean uztartzen diren hiru ardatzen bidez: edukia, hizkuntza eta ikasteko trebetasunak. Gainera, errutinen bidez giro seguru eta aberatsa sortzea bilatzen du, input-a, intake-a eta output-a modu aktiboan kudeatuz eta egoera errealetako materialen benetakotasunari garrantzia emanez. Azkenik, ikaslea erdigunean jartzen duen hizkuntza aktiboa sustatzen du, scaffolding edo laguntza progresiboa oinarritzat hartuz.

4. Zer da aldamioa (scaffolding)?

Aldamioa edo scaffolding-a ikasleak edukia eta hizkuntza aldi berean ulertu eta erabili ahal izateko eskaintzen zaion laguntza edo euskarri progresiboa da. Hasieran irakasleak babes handia ematen du eta, pixkanaka, kendu egiten du ikasleak autonomia garatu ahala. Adibideak:

• Marrazkiak edo keinuak erabiltzea hitzak ulertzeko.
• Esaldi hasierak edo egiturak eskaintzea.
• Gai baten aurretik hiztegi-zerrendak edo glosarioak ematea.
• Galdera gidatuak egitea.
• Talde-lana edo bikoteka jardutea sustatzea.

5. Hiru aldamio-mota: Hizkuntza, prozedura eta ikaskuntza

Echeverria, Vogt eta Shortek (2004) laguntza hiru esparrutan banatzen dute:

• Hizkuntza-aldamioak: Hizkuntzaren ulermena eta erabilera erraztea dute helburu (hiztegi espezifikoa, esaldi-hasierak, glosarioak).
• Prozedurazko aldamioak: Irakasleak gidari lanak egitea eta elkarlana antolatzea (Think-Pair-Share edo Jigsaw jarduerak, galdera gidatuak).
• Ikasteko aldamioak: Informazioa egokitu eta ulergarriago egiten dute edukia bereganatzeko (diagramak, irudiak, antolatzaile grafikoak, bideoak).

6. Zer da Hizkuntzen Trataera Bateratua (HTB)?

Hizkuntzen Trataera Bateratua (HTB) eskolako hiru hizkuntzen irakaskuntza aldi berean eta modu koordinatuan planifikatzeko proposamen pedagogikoa da. Bere helburu nagusia gaitasun eleanitza eta komunikazio-praktika garatzea da, hizkuntzen arteko transferentzia positiboak bultzatuz, betiere euskara ardatz hartuta.

7. Zer da gaitasun komunikatiboa?

Gaitasun komunikatiboa hizkuntza modu erreal eta eraginkorrean erabiltzeko trebezia da, testuinguru bakoitzera egokituz. Ez dakar soilik arau gramatikalak ezagutzea, baizik eta horiek praktikan jartzea gizartean ahoz nahiz idatziz komunikatu ahal izateko, hainbat erregistro eta testu-motaren bidez.

8. Ikuspegi komunikatiboaren ezaugarriak

Ikuspegi komunikatiboaren ezaugarri nagusia hizkuntzaren erabilera errealean eta praktika sozialean fokatzea da. Testu-tipologia aniztasunari garrantzia ematen dio (albisteak, eztabaidak), ikasteko prozesu naturalak eta ikasleen autonomia bultzatzen ditu, eta hizkuntza proiektuetan oinarritutako komunikazio-tresna gisa ikusten du.

9. Ondorioak hizkuntzen didaktikan

Didaktikan, ikuspegi honek komunikazio-gaitasuna garatzea bihurtu du helburu nagusi. Hizkuntzak modu integratuan lantzearen beharra azpimarratzen du, oinarri metodologiko komunak izateko, eta jarduera esanguratsuak zein elkarreragina lehenesten ditu.

10. Hezkuntza elebidunaren kontrako jarrerak eta beldurrak

Cumminsek (2005) azaldutako beldurrak hizkuntza gutxitu batean irakasteak hizkuntza hegemonikoari kalte egingo diola pentsatzean oinarritzen dira. Euskararen kasuan, beldur horiek gaztelania okerrago ikasteko kezkari lotuta egon dira. Gaur egun, ordea, errepertorio osoa baliabide gisa baloratzea proposatzen da, "euskañola" bezalako fenomenoak kritikatu beharrean.

11. Hizkuntza gutxituan irakastea eta garapen hegemonikoa

Bai, guztiz posible da. Murgiltze eredu elebidunek erakutsi dute ikasleek bigarren hizkuntza maila altua lortzen dutela lehen hizkuntzaren maila kaltetu gabe. Hizkuntza batean garatutako gaitasunak besteetara transferitzen dira modu koordinatuan landuz gero.

12. Hizkuntzen interdependentziaren hipotesia

Hipotesi honen arabera, hizkuntzak buruan elkarren artean lotuta daude eta oinarri komun bat partekatzen dute. Adibidea: Ikasleek argudiozko testuak euskaraz idazten ikasten dutenean, hobekuntza nabarmenak erakusten dituzte gaztelaniazko testuetan ere, egitura diskurtsiboak transferitzen dituztelako.

13. Zer transferitu daiteke hizkuntza batetik bestera?

Cumminsek bost transferentzia mota aipatzen ditu: elementu kontzeptualak, estrategia metakognitiboak (mapak interpretatzea), kontzientzia metalinguistikoa, hizkuntza-elementu zehatzak (atzizkiak) eta alderdi pragmatikoak (gorputz-hizkuntza).

14. Gaitasun komunaren eredua (CSC) vs. Gaitasun banatuaren eredua (CSS)

Gaitasun banatuaren ereduak (CSS) defendatzen du hizkuntza bakoitza modu independentean gordetzen dela. Aldiz, Gaitasun komunaren ereduak (CSC) erakusten du hizkuntza guztiek oinarri kognitibo eta linguistiko komun bat partekatzen dutela, transferentzia ahalbidetuz.

15. Gutxiengo mailaren hipotesia

Hipotesi honen arabera, elebitasunak abantaila akademikoak izateko, ikasleak bi hizkuntzetan gutxieneko gaitasun maila bat lortu behar du. Maila nahikoa ez bada, alfabetatze bikoitzaren onurak ezingo dira guztiz bereganatu.

16. Interdependentziaren inplikazio pedagogikoak eta planifikazioa

Planifikazioan, hizkuntzak ezin dira isolatuta irakatsi; irakasleek elkarlanean saio bateratuak antolatu behar dituzte. Pedagogikoki, hizkuntzen arteko konparazioa eta hausnarketa metalinguistikoa sustatzea eskatzen du, terminologia bateratua erabiliz.

17. HTB aplikatzeko arrazoiak

• Psikolinguistikoak: Garunak hizkuntzak elkar indartzeko duen gaitasuna.
• Linguistikoak: Hizkuntzek partekatzen dituzten elementu komunak.
• Soziolinguistikoak: Erabilera pragmatikoa irakasteko beharra.
• Metodologikoak eta praktikoak: Denbora aurreztea eta ikaskuntza eraginkorragoa egitea.

18. Zailtasunak ikastetxeetan

Zailtasun nagusiak hizkuntzak bereizita irakasteko tradizioa, koordinaziorako plangintza falta eta irakasleen lan-karga handia dira. Eskolako ordutegiek askotan ez dute laguntzen materialak elkarrekin diseinatzen.

19. Hausnarketa metalinguistikoa HTBn

Hausnarketa metalinguistikoa hizkuntzaren egiturari eta arauei buruzko gogoeta kontzientea da. Hiru hizkuntzak erlazionatuta aztertzea komeni da, konparazioak kodeak hobeto bereizten eta pentsamendu konplexua garatzen laguntzen duelako.

20. Itziar Idiazabalen esperimentazioa (2000)

Idiazabalek erakutsi zuen argudio-testuak euskaraz landu zituzten ikasleek gaztelaniazko testuen kalitatea ere hobetu zutela, gaztelaniaz berariazko prestakuntzarik jaso gabe. Honek transferentzia testualaren existentzia frogatu zuen.

21. Ortega eta Anakaberen (2015) ikuspegi diskurtsiboa

Proiektu honetan, ikuspegi diskurtsiboa testu-generoen inguruan egituratzen da. Hiru hizkuntzak modu integratuan lantzen dira genero espezifiko baten ezaugarri komunen inguruan (koherentzia, kohesioa), testuinguru esanguratsu batean.

22. Proiektuaren alde positiboak eta erronkak

Alde positiboak: Motibazioa, gaitasun digitala eta irakasleen arteko elkarlana. Erronkak: Koordinazio-denbora falta, CLIL prestakuntzaren beharra eta materialak sortzeko lan-karga.

23. Translanguaging-a Cenoz eta Gorterren arabera

Cenoz eta Gorterrentzat, translanguaging-a hiztun eleanitzek beren baliabide guztiak modu dinamikoan erabiltzeko prozesua da. Bi mota daude: espontaneoa (naturala) eta pedagogikoa (planifikatua).

24. Translanguaging jasangarria hizkuntza gutxituetan

Translanguaging jasangarriak hizkuntza gutxitua babestea du helburu. Kaltegarria izan ez dadin, euskara hutsezko arnasguneak bermatu behar dira, norabide bakarreko translanguaging-a saihestu eta kalitatezko input aberatsa eskaini behar da.

Gai-zerrenda eta laburpena:

1. Zer da translanguaging (kode alternantzia)? Azaldu artikuluan aipatzen diren mota biak. 2. Zein dira CLIL egiteko eragozpenak Mehisto eta beste (2008)en arabera? 3. Azaldu CLIL metodologiaren ezaugarriak. 4. Zer da aldamioa (scaffolding)? Eman adibideak. 5. Echeverria, Vogt eta Shortek (2004) hiru aldamio-mota ezberdintzen dituzte. Hizkuntza-aldamioak, prozedurazkoak eta ikastekoak. 7. Zer da gaitasun komunikatiboa? 8. Ikuspegi komunikatiboaren ezaugarriak azaldu. 9. Ikuspegi komunikatiboak zein ondorio dakartza hizkuntzen didaktikan? 10. Cumminsek (2005) gizartean askotan hezkuntza elebidunaren kontrako jarrerak egoten direla aipatzen du. Zein beldurretan daude oinarrituta jarrera horiek? Euskararen kasuan zer gertatzen da horri dagokionez? 11. Posiblea da hizkuntza gutxituan irakastea hizkuntza hegemonikoaren garapenari kalterik egin gabe? 12. Hizkuntzen interdependentziaren hipotesia: azaldu eta adibideak eman. 13. Zer transferitu daiteke hizkuntza batetik bestera? 14. Konparatu Azpian datzan gaitasun komunaren Eredua eta Azpian datzan gaitasun banatuaren Eredua. 15. Gutxiengo mailaren hipotesia azaldu. 16. Zein inplikazio pedagogiko ditu interdependentziaren hipotesiak? Eta zein inplikazio hizkuntzen planifikazioan? 17. Azaldu HTB egiteko arrazoi psikolinguistiko, linguistiko, soziolinguistiko, metodologiko eta praktikoak. 18. Zein zailtasun dago HTB egiteko gure ikastetxeetan? 19. HTB egiten dugunean nola planteatu behar dugu hausnarketa metalinguistikoa (zer da hausnarketa metalingustikoa)? 20. Zer erakutsi zuen Itziar Idiazabalek bere esperimentazioan? (Idiazabal 2000: Hizkuntza trebetasunen transferentzia programa elebidunetan)? 21. Zein da Ortega eta Anakabe (2015)k diseinatu duten proiektu globalizatzailean egiten den ikuspegi diskurtsiboa? 22. Zein dira, proiektua egindakoan, Ortega eta Anakabek (2015) ondorioztatu zituzten alde positibo eta erronka nagusiak? 23. Zer da Translanguaging? Mota biak aipatu. 24. Azaldu Cenoz eta Gorterrek (2017) hizkuntza gutxituen kasuan proposatzen duten translanguaging jasangarria? Zer egin behar da hizkuntza gutxiturako kaltegarria izan ez dadin?