Ekonomiaren Oinarriak: BPG, Langabezia eta Inflazioa

Economía6,44 KB

Sarrera: Zer da Ekonomia?

Ekonomia baliabide mugatuen esleipen egokia, aberastasun sorrera, zerbitzuen ekoizpena, banaketa eta kontsumoa aztertzen dituen zientzia da.

Ekoeragileak (merkatuko parte-hartzaileak):

  • Kontsumitzaileak
  • Enpresak
  • Estatua
  • Atzerria

Funtsezko ekonomia-fluxuak:

  1. Kontsumoa: Zerbitzuak eskuratzean gastatutako errentaren zatia.
  2. Aurrezkia: Kontsumitzen ez den errentaren zatia.
  3. Inbertsioa: Enpresek, familiek eta administrazioek ondasun iraunkorretan egindako gastua, kontsumorako ondasun berriak sortzeko erabilia.

Mikroekonomia eta Makroekonomia

Mikroekonomia: Ekoeragileen funtzionamendua eta joerak aztertzen ditu.
Makroekonomia: Ekonomiaren funtzionamendu globala aztertzen du.

1. Hazkunde Ekonomikoa eta BPG

Garapen ekonomikoa neurtzeko, BPG (Barne Produktu Gordina) erabiltzen da. BPG herrialde batean, denbora-tarte batean, ekoitzitako ondasun eta zerbitzu guztien balio totala da, bertakoek zein atzerritarrek egindakoa.

Ondasun motak BPGn

  • Tarteko ondasunak: Ekoiztu ez but saldu bai direnak (ez dira kontuan hartzen).
  • Amaierako ondasunak: Kontsumorako zuzenak edo ekoizpenean erabiltzen ari direnak (kontuan hartzen dira).

BPGaren Kalkulu-metodoak

  1. Gastuaren metodoa: Hiru ekoeragileek egindako gastua batuaz. Barne-eskaria kontsumo pribatuaren, publikoaren eta kapital-eraketa gordinaren (KEG) batura da.
  2. Diru-sarreren metodoa: Herrialde bateko ekoizpen-eragileen diru-sarrerak kontuan hartuta (soldatak + aurrezkiaren interesak + ondare-errentak enpresentzat irabaziak, estatuarentzat zergak).
  3. Ekoizpenaren metodoa: Amaierako ondasun eta zerbitzuen batura kontuan hartuta. Balio erantsia ekoizpen-etapa bakoitzean gehitzen da.

BPG Nominala eta Erreala

  • BPG nominala (prezio arruntak): Aztertzen den urteko eguneko preziotuan emana, saldutako prezioa adieraziz.
  • BPG erreala (prezio kateatuak, inflaziora egokitua): Aztertzen den urteko herrialde baten ekoizpena, oinarri-urteko prezioetan.

BPGaren Balioak eta Arazoak

  • BPGaren deflaktorea: BPG erreala eta nominala alderatuz, urte horretako prezioen igoera edo jaitsiera ikustea.
  • BPGaren aldakuntza: Aurreko aldiarekiko aldakuntza.
  • Arazoak: Autoekoizpena, autokontsumo boluntarioa eta etxekolanak ez dira kontuan hartzen; administrazio publikoak nazioari egindako aportazioaren adierazle txarra da (ez dagoelako fakturaziorik); eta ez da bizi-kalitatearen adierazle zuzena.

NPG eta Aberastasun Adierazleak

NPG (Nazio Produktu Gordina): Herrialdeko biztanleek, herrialdean eta atzerrian ekoiztutako ondasun eta zerbitzuen balio totala.

Aberastasunaren adierazleak:

  1. BPG per capita: Ekonomia horretako biztanleen artean banatuta.
  2. BPG PPA per capita: Beste herrialde batean gauza bera erosteko fikziozko moneta batekin kalkulatutako biztanleko BPG.
  3. PPA (Erosahalmenaren parekotasuna): Bizikostua kontuan hartzea.
  4. Aberastasunaren banaketa kurba: Banatuta dagoen edo pertsona gutxiren menpe dagoen ikusteko.
  5. Krisiaren eta atzeraldiaren definizioa: Ondoz ondoko bi hiruhilekotan herrialdeko BPG txikiagoa 0 bada, ekonomia atzerialdian dago.

2. Langabezia eta Enplegua

Langabezia-tasa: Lan egin nahi izan arren, lanik aurkitu ez dutelako lan egiten ez dutenen proportzioa, biztanleria aktiboa kontuan hartuta.

Datu-iturriak: SEPE / LANBIDE (lana bilatzen ari diren pertsona inskribatuak).

Langabeziaren kausak:

  1. Langabezia frikzionala: Lan batetik bestera aldatzean gertatzen den aldi baterako egoera.
  2. Egiturazko langabezia: Eskariaren eta eskaintzaren arteko desoreka (langileak ez daude prest).
  3. Denboraldiko langabezia: Urtean zehar gertatzen diren jarduera puntualak.
  4. Langabezia ziklikoa / keynesiarra: Enpresek lanpostuak murrizten dituzte etorkizuneko salmenta murrizketagatik.

3. Prezioen Egonkortasuna eta Inflazioa

KPI (Kontsumorako Prezio Indizea): Inflazioa kalkulatzeko erabiltzen da.

Inflazioaren eragina beste herrialde batzuetan: Lehiakortasuna galtzea nazioarteko merkatuan. Txanpona ez da erakargarria atzerriko inbertsioetarako.

Inflazioaren aurkako neurriak: Ekonomia hazkunteko neurriak. Europako Banku Zentralak (EBZ) euroguneko prezio-egonkortasuna mantentzea du helburu, interes-tasak igoz edo jaitsiz.

KPIH (Kontsumo Prezio Indize Harmonizatua): Europako gainontzeko herrialdeetako KPIekin alderatzeko balio du.

4. Finantza Publikoak eta Aurrekontuak

Finantza publikoen oreka: Gastu publikoaren eta zergen arteko erlazioa.

Sektore publikoaren funtzioak: Erregulatzailea, hornitzailea, fiskala eta egonkortzailea.

  • Aurrekontu-saldoa: Estatuaren diru-sarreren eta gastuen arteko aldea.
  • Defizit publikoa: Estatuaren sarrerak gastuak baino txikiagoak direnean.
  • Zor publikoa: Metatutako defizit publikoa.
  • Superabit fiskala: Diru-sarrerak gastuak baino handiagoak direnean.

5. Kanpo Oreka eta Merkataritza

Ordainketa-balantza: Herrialde baten eta gainerako munduaren artean ondasun, zerbitzu eta aktibo finantzarioen trukea erregistratzen duen dokumentua.

Kanbio-tasa: Munduko herrialde arteko produkzioa eta diru-trukea neurtzeko balio du. Moneta nazionalean adierazitako dibisa baten balioa da.

Kanbio-tasa motak:

  1. Kanbio-mota finkoa: Banku zentralak monetak beste moneta batekin duen trukea finkatzen du.
  2. Kanbio-mota aldakorra: Monetaren eskariaren eta eskaintzaren arabera finkatzen da.
  3. Flotaziozkoa: Merkatuaren gorabeheren arabera mugitzen dena.

Descargar

PDF Word HTML