Eguzki-sistemaren sorrera eta geosferaren ikerketa

Eguzki-sistemaren sorrera

1. Irabiatze nebulosa

Duela 5.000 milioi urte, arrazoi ezezagunen eraginez, nebulosa bateko gas eta hauts kosmikoa bere buruaren inguruan bira egiten hasi zen.

2. Protoeguzkiaren eraketa

Mugimenduan zeuden molekulen eta partikulen grabitate-erakarpenaren eraginez, materia erdian metatzen hasi zen. Puntu horretako grabitate-indarra gero eta handiagoa zen eta materia gehiago erakarri zuen ingurunetik. Prozesuak aurrera jarraitu zuen, materia kondentsatuz osatutako nukleo handi bat eratuz: protoeguzkia.

3. Eguzkia eta disko protoplanetarioa

Protoeguzkiaren barneko tenperatura eta presioa handitu eta puntu batera iritsi zirenean, erreakzio termonuklearrak hasi ziren, argia eta beroa kanporatuz: Eguzkia. Energia kanporatzeak nebulosako hondakin-materiaren zati bat sistematik kanpo proiektatu zuen, eta eguzkiaren inguruan abiadura nahikoarekin orbitatzen zuten partikulek disko protoplanetarioa eratu zuten. Dentsitate handieneko materialak erdirago kokatu ziren, eta arinenak erditik urrun.

4. Planetesimalen eraketa

Disko protoplanetarioan materia-multzoak sortu ziren eguzkitik hainbat distantziara, eta gorputz solidoak (planetesimalak) eratu zituzten.

5. Planeten eraketa

Orbita bakoitzeko planetesimalek elkarren artean talka egin eta elkartu ziren, gorputz handiagoak eratuz. Orbita bakoitzean gorputz handi bakarra geratu zen: planeta.

• Barnealdeko planetak: Dentsitate handikoak (harkaitzez osatuak).
• Kanpoaldeko planetak: Arinak (gasez osatuak).

Geosferaren ikerketa: Zuzeneko metodoak

Geosferaren eremu irisgarrietan edo eremu horietako harrien laginetan aplikatzen diren behaketak eta probak dira.

Azaleko harrien azterketa

Azaleko harriei begiratuta, iraganean pairatu zituzten prozesuak ondoriozta daitezke: deformazioak, metamorfismoa eta modelatzeak. Lurraren barnealdeko harriak azalean ikus daitezke, sumendien bitartez azaleratu direlako, higadurak agerian utzi dituelako edo meteorito handiek talka egin duten eremuetan agerian geratu direlako.

Sakonera handiko harrien azterketa

Geosferaren barnealdera sartu ahal izan da, meatzeetako indusketen bitartez edo tutu zulagailuekin egindako zundaketen bitartez. 13 km-ko sakonerako zuzeneko datuak lortu dira, harrien laginak hartzeko eta tenperatura neurtzeko balio izan dutenak.

Laginen azterketa laborategian

Harrien laginak proba fisikoekin eta kimikoekin azter daitezke, edo ebaki eta mikroskopio petrogenetikoarekin behatu. Horrela, harrien konposizioari eta eratze-prozesuari buruzko informazioa lortzen da.