Denbora Historikoaren Izaera: Braudel eta Didaktika

Denbora historikoaren izaera

Fernand Braudelen arabera, Historiak denbora-dimentsio bat baino gehiago du:

• Denbora laburra: Gertakari zehatzei hertsiki lotuta dago.
• Ertaineko denbora (koiunturala): Mugimendu edo prozesu historiko luzeagoak azaltzeko aproposagoa da; izaera ekonomikoko gertakariekin identifikatzen da (adibidez, prezioen gorabeherak).
• Iraupen luzekoa (estrukturala): Pixkanaka aldatzen den mugimendu geldoa da; gizarteetan gertatutakoa hobeto azaltzeko eta ulertzeko gaitasuna ematen du.
• Denbora kronologikoa: Gizarteak denborazko segidan orientatzeko erabiltzen dituen kategoriak dira, hala nola eguna, urtea, hilabetea, astea, ordua edota minutuak. "Khronos" hitz grekotik dator eta neurtu daitekeen tartea adierazten du. Emaitza historikoak eta gizarteen eraikuntzak diren arren, denbora kronologikoa denbora historikoaren euskarri gisa balio du.
• Denbora historikoa: Gizakiaren eta gizartearen aldaketekin zuzenean harremanetan dagoen denbora da. Epe zehatz batean eta giza talde batean aldi berean gertatzen diren iraupen, mugimendu eta aldaketa anitzak jasotzen ditu. Denbora mota honek gizarteko erritmo historikoak azaltzen dituzten aroen (Erdi Aroa, Errenazimendua...) periodizazioei buruzko hausnarketa dakar. Gainera, kontzeptu hari-egituratzaileak erabiltzen ditu, hala nola kausalitateak eta jarraipen zein aldaketen identifikazioa.

Denbora fisikoa (absolutua eta objektiboa)

Denbora fisikoaren ikuspegia historian zehar aldatuz joan da autore nagusien arabera:

• Grezia Klasikoa: Denbora mugimenduaren neurketa (Aristoteles) edo ideia intuitibo bat (Platon) gisa ulertzen zen.
• Newton (XVII-XVIII): Denbora-lerro bakar, homogeneo eta progresiboa; gure egunerokoan Newtonen legeei jarraitzen diegu.
• Einstein (XX): Denbora ez da absolutua; abiaduraren eta begiralearen ikuspuntuaren arabera aldatzen da.

Denbora soziala (gizartearen bilakaera)

Denboraren zentzua zibilizazioen arabera aldatzen da, bakoitzak bere neurketak eta esanahiak dituelako:

• Kulturala: Zibilizazio bakoitzak bere neurketa eta esanahiak ditu (adibidez, egutegi lineala vs. ziklikoa).
• Baldintzatzailea: Giza talde baten denbora-zentzuak bere ekintzak eta jarrerak (bizitzaren aurreko ikuspegia) markatzen ditu.
• Kolektiboa: Braudelen arabera, denbora soziala gertaeren izaeraren araberakoa da.

Nozio sozialak lantzeko lau esparruak

• Gizartea ezagutu: Bizi garen gizartearen antolaketa eta funtzionamendua ulertzean datza, errealitate sozial eta kulturalera hurbiltzeko jarrerak eskuratuz.
• Gizartean bizitzen ikasten: Besteekin elkarlanean aritzea, gatazkak modu baketsuan eta demokratikoan konpontzea eta giza eskubideetan oinarritutako herritartasun aktiboa garatzea da.
• Jasangarritasuna: Naturarekin eta besteekin erlazionatzeko modu berriak bilatzea da, hobekuntzara eta ingurune fisikoaren errespetuzko ulerkerara bideratuta.
• Pentsamendu kritikoa: Informazioa interpretatuz pentsamendu propioa eraikitzea da, bidegabekeriak jorratuz eta arazoen aurrean irtenbide alternatiboak proposatuz.

Antoni Calvani: Didaktikaren garrantzia

• Irakasteko modua: Haurrek 5 urte bete aurretik uler dezakete denbora; gakoa ez da adina, edukia irakasteko modua baizik.
• Irudien erabilera: 5 urterekin narrazio historikoak sor ditzakete, baldin eta testuaren ordez irudiak erabiltzen badira.
• Zailtasunak: Nozioak izan badituzte ere, informazio falta edo datuak ordenatzeko ezjakintasuna izan ohi dute.
• Hurbileko erreferenteak: Eskolan familiarteko denbora eta oroitzapenak erabili behar dira espazio-denbora eta kausalitatea lantzeko.
• Pentsamendu kritikoa: Konparazioen bidez aldaketak identifikatzea eta memoria erabiltzea proposatzen du denboran atzera egiteko gaitasuna garatzeko.

Kieran Egan: Irudimena eta fantasia

• Didaktika tradizionalari kritika: Edukiak konkretutik abstrakziora edo errazetik konplexura soilik eramatea mugatzailea dela dio.
• Irudimena eta fantasia: Haurrentzat tresna indartsuak dira kontzeptu abstraktuak eta dikotomikoak (ona/txarra) eraikitzeko.
• Kondairak eta narrazioa: Historia esanahiz hornitzeko kondairak eta narrazio afektiboak erabiltzea proposatzen du.
• Txoko sinbolikoa: Jolasaren eta mozorroen bidez (konnotazio historikoekin) historiarekiko hurbilketa sustatzen du.