Zer da demokrazia

1. Biurteko errepublikano-sozialista eta bere erreformak

1. ETAPA

1931 ko apirilaren 12an udal hauteskundeak egin ziren Espainian.

Apirilaren 14an ezagutu ziren emaitzak, lehenengo tokia Eibarren, biagrren Bartzelonan eta Madrilen egun berean. 

Errepublika aldarrikatu zen. Hirietan argi irabazi zuten errepublikanoek.

Aznarrek eta batzorde bati eman zioten boterea, Donostiko batzordeei. Gobernu honek, lehenengo helburua Errepublika demokratikoa izan behar dela da. Oraingo gobernua bein-beineko gobernua izena eman zioten, bere lehenengo lana hauteskunde orokorretarako deialdia, diputatuak aukeratzeko eta honek gobernua aukeratzeko.

Momentu honetan Europan:

• Italian aspaldi ditugu faxista gobernuan eta Monarkia

• Alemanian demokrazia baino hemendik bi urteetara Hitler hartuko du gobernua

• Frantzia eta Erresuma Batua demokrazia sendoak dira eta horrela jarraituko dute

• Sobietar Batasuna Stalinekin diktadura komunista bat da

1929ko urrian Nueva York-en Crack gertatu zen (burtsaren krisia).

Depresioa zabaldu zen Kapitalismo osora.

Bein-Beineko gobernua

Presidentea, Alcalá Zamora izendatu zuten.

Gobernu burua, Azaña izendatu suten.

Gobernu honen arazoak, hezkuntza, ejerzitoa, langileen egoera, nekazaritza, autonomiak izango dira, kexka naguziak.

Oposizioa:

Eliza, elizaburua pastoraltza botako du eta oso argi uzten du monarkiaren dagoela.

Segura Kardenalak botako dute hau esateagatik.

Monarkikoak eta oligarkia.

Erreformak

1.Erreforma militarra: Militarren artean ikuspuntu ezberdinak daude errepublikaren aurrean eta gobernuak Espainiako militarrak gobernuarekin bat egitea bilatzen du.

Gobernuarentzat arazo nagusia, mando nagusi gehiegi daudela ejertzitoan da, hau da, kargua duten militarrak. Honen aurrean hainbat neurri hartzen dira.

- Akademia militarra itxi: Akademia militarretan ejertzitoko goi-karguak prestatzen dira.

Espainian dauden 5 akademietatik bi ixten dira, haien artean Zaragozakoa, zeinen burua, Francisco Franco den.

Erreforma honek behartzen ditu militarrak errepublikari leialtasuna zin egitera, baino, hori nahi ez dutenentzak aukera bat zabaltzen da; errepublikaren alde egiten ez dutenek erreserbara pasa daiteke (gerran ez dagoen einean ez dute ezer egin behar)

2.Hezkuntza erreforma  egin zen hezkuntza askatasunerako oinarria delako. Eskola berriak irekitzen esfortzu asko egingo du gobernuak eta irakasleen kontratazioa egongo da (urtero +3.000). Eskola berri hauek dohainekoak eta derrigorrezkoak dira. Erlijioa aldendu nahi dute eskoletatik. Mila liburutegiak irekiko ziren.

3.Lan arloko berrikuntza:

- Zortzi orduko lanaldia: Enpresarioek ez zuten hau gustoko, beren langileen ordu gutxiagoren truke diru kantitate berdina ordaindu behar zietelako.

- Lur alokairuko kontratuak luzatzea; Egonkortasuna ematen du, lurra lantzeko epe ertaineko planifikazioaegitea ahalbidetzen duelako.

- Jornalariak langabezian dauden tokietan lurrak derrigor landu behar izatea

4.Nekazaritza berrikuntza: Helburuz langileen egoera hobetzea da; batez ere, hegoaldean hautemango da, egoera okerrragoa delako. Bertan anarkismoa hedatuagoa dago eta istilu ugari daude.

- Nekazaritza berrikuntzaren oinarrien legea.

5.Autonomia: Konstituzioaren barruan autonomiarako eskubidea jaiotzen da, baina erreformen artean ere aztertu daiteke.

Katalunia, Euskadi eta Galizia hasiko dira autonomia prestatzen, baina etapa honetan lortuko duen beharra Katalunia izango da; Parlamentuak bere estatutoa onartuko du.

- estatutoa: Autonomiaren lege nagusia, non bere marko juridikoa zehazten den, betie konstituzioaren garapen moduan. Estatutoa negoziazio baten ondorioa da eta

Madrilek ez du Euskadirena onartuko.

Kataluniako hauteskundeetan gehiengoa Esquerra Republicana Catalunya-k dauka, zeinen presidentea Macrá den, baina hau zaharra izanda, hil egingo da eta presidente berria

Companis izango da.

6. Erlijio/Elizaren erreforma: Eskola katolikoak itxi zire, elizari gauzak kendu eta desamortizatu ziren

OPOSIZIOA

-1.Ejertzitoaren zati handi bat: Sanjurjo militarrak estatu kolpe saiakera bat egingo du (arrakasta gabekoa) eta Lisboara erbesteratuko da.

-2.Eliza: Bekularizazioaren kontrakoa da eta betikotasuna defendatzen du, beraz baztertuta sentitzen da.

-3.Oligarkia: Enpresarioei ez zaio gobernu hau gustatzen, langileak eskubide asko dituzte eta.

-4.Langileak: Altxamenduak egongo dira, batez ere nekazarien aldetik, altxamendu garrantzitsu bat Sevillan gertatu zen. Langileek altxatzen ziren erreformak oso motelak egiten ari zirelako, azkartasuna eskatzen dute erreformentzat.

-5.CEDA (Confederación Española de Derechos Autónomos): Eskuinaren batasuna den antolazio da. Eskuinen alderdien taldea da.

-6.Fasixmoa: Falange Espainiarra da, Jose Antonio Primo de Rivera sortuta. Onurak Espainarengan lortzen dituzte, dena Espainarengan egiten dute.

2. Biurteko erradikal-zedista edo kontraberritzailea eta 1934ko urriaren iraultza

2.ETAPA Bi urteko eskuinarra (1933-1936)

Lerrouxe hartu zuen boterea eta egin zuen lehenengo gauza amnistia bat egitea izan zen, estatu kolpeen eragileak enkartzelatu eta bigarren gauza erreformak geldiarazi.

Oposizioak 1934ko urrian iraultza bat egin zuten. Ezkertiarrek somatzen dute eskuinarren erradikalizazioa. Langileek altxatu egiten dira, meatzariek, PSOE eta Kataluniaren kasuan Generalitat altzatu egin ziren ere.

Iraultza honetan gerraren entsailu bat ikusten da, bi joerak ez daude hitz egiteko prest eta harremanak zikindu direla eta borrokaz saiatzen direla gauzak konpontzeko ikus daiteke.

Gobernuak ejerzitoa bidaltzen du oposizioa isilarasteko eta Katalunian Generalitat osoa enkartzelatu dute. Ejerzitoaren burua Franco da. 

Behin oposizioa isilduta, Lerroux harrapatzen dute ustelkeria kasu batean, estraperlo kasu batean, eta Lerrouxek dimititu behar duela behartuta ikusten da eta hauteskundeak egingo dituzte

Otsailako hauteskundeak

Hauteskundeak egongo direla ikusita, ezkertiarrek koalizio bat egingo dute eta Fronte Popularra izango dira eta hauteskundeak irabaziko dituzte.

3.ETAPA Fronte Popularra eta Erradikalizazioa (1936)

Fronte Popularra hauteskundeak irabazi zuten, koalizioagatik irabazi zuten, bateratu zirelako.

Azaña gobernuburua bezala izendatu zuten, baina denbora gutxirako gero Alcalá Zamora presidente bezala kenduko dute eta Azaña jarri zuten eta gobernuburu bezala Casares Quiroga izendatu zuten.

Lehenengo neurria presoen amnistia, altxatu ziren langileak eta politikoak gartzelatik ateratzea.

Berrikuntzak berriro martxan jarri Lerrouxek indargabetu zituztelako, baina saiatzen dira azkarrago egiten.

Kataluniak bere autonomia berrezkuratzen du.

Galiziako eta Euskadiko estatutuak prestatu, Euskadi lortuko du autonomia baina Galiziak ez.

Gobernua beldur dago Militarrek estatu kolpe batengatik. 

Militar batzuk kanporatu zituzten:

• Sanjurjo - Lisboan

• Franco - Kanariar Uharteak

• Mola - Iruña

• Goded - Balear Uharteak

• Queipo de Llano - Sevilla

UZTAILAREN 18an

ESTATU KOLPEA

Sanjurjo da altxamenduaren burua baina Lisbotik etortzean hegazkin istripu batengatik hiltzen da.

Francok Marokora joaten da, Tangerera, han zeuden tropak ezagutzen dutelako eta hauek penintsulara pasatzen ditu.

Molak Nafarron bolondres Ejerzito Karlista bat antolatzen du eta Irun hartzen dute.

Queipo de Llano Sevillako kuartelak hartuko ditu.

Goded Balear Uharteetako kuartelak ere hartuko ditu.

Eskuinarrak hartu dituzten lekuetan ezkertiarrak fusilatuko dituzte.

Ezkertiarrek hartu dituztn lekuetan eskuinarrak fusilatuko dituzte.

1939 apirilak 1ean gerra bukatuko da altxatutak irabaziz eta Fronte Popularrekoak galduz. Francoren jokabidea ikusita altxatuen burua bezala izendatuko dute.

EKAINAN HAUTESKUNDE OROKORRAK

Parlamentu berria aukeratzeko eta ondorioz etapa berri bat eta demokratikoa izango da.

Bi urteko ezkertiarra

Gobernu demokratikoa izango da orain bai, lehen zgoen gobernu bera aukeratu egin zen.

Konstituzio berria

1. Estatu mota, errepublikan dago Espainia.

2. 2. Sistema politikoa, demokrazia eta Sufragio Unibertsala sexu mugarik gabekoa (lehenengoa)

3. Askatasunak oso zabalak.

4. Estatu laikoa.

5. Autonomiarako aukera.

6. Ganbara bakarra.