A Decadencia da Polis Grega e a Filosofía de Aristóteles

Marco Histórico e Conceptual

A vitoria sobre os persas nas Guerras Médicas permitiu o desenvolvemento da Grecia clásica, consagrando a supremacía de Atenas, que sufriu un importante proceso democratizador, chegando a ser no século V a.C. a polis democrática por excelencia.

Na Grecia clásica existía unha forte tensión entre as polis aristocráticas (Liga do Peloponeso, liderada por Esparta) e as democráticas (Liga de Delos, liderada por Atenas). Ambas as Ligas acabaron enfrontándose na Guerra do Peloponeso. A esta tensión sumouse a tensión entre individuo e polis, considerando que este só podía acadar a súa perfección e felicidade na polis.

Durante todo o século IV a.C. Grecia viviu unha época caracterizada pola decadencia da democracia e da polis. A pesar disto, Atenas seguiu sendo o centro filosófico da época, centrando o seu tema na reflexión sobre a polis.

A causa inmediata da decadencia da polis no século IV a.C. foron as continuas guerras entre as polis. O síntoma desa decadencia foi que o cidadán común comezou a interesarse máis polos seus asuntos privados que polo ben da polis e a súa defensa. Pero a razón fundamental do derrubo da polis é que esta foi incapaz de manter aquilo que mellor definía a súa independencia (autarquía). Pódese dicir que o propio progreso da polis foi o que a destruíu: Por un lado, o progreso levou a rebasar os límites naturais da polis, xa que había que controlar outras polis (un exemplo é o imperialismo ateniense). Por outra banda, o progreso impoñía máis complexidade e especialización á hora de realizar as tarefas da polis, dificultando o mantemento da orde e a unidade en base a un ben común.

Así, Macedonia exerceu o dominio sobre Grecia: Filipo II someteu as polis gregas e o seu fillo, Alexandre Magno, non só dominou o mundo grego senón que estendeu o seu imperio ata Asia.

No século III a.C. a polis como forma de organización política desaparecera.

Aristóteles destacou neste período por ser mestre de Alexandre Magno e fundador do Liceo. Naceu en Macedonia e viaxou a Atenas, onde ingresou na Academia Platónica. Á morte de Platón, abandonouna ante o predominio nela da tendencia pitagorizante, fundando a súa propia escola. Tras a subida ao poder de Alexandre, fundou o Liceo ou Perípato.

Tras a morte de Alexandre Magno, produciuse en Atenas unha sublevación antimacedónica e Aristóteles refuxiouse en Calcis, onde morreu un ano despois.

Aristóteles, que viviu na época da decadencia da polis, foi, igual que Platón, un defensor da polis como organización política. Así, a pesar de ser promacedonista, non compartía as aspiracións universalistas de Alexandre Magno e tería preferido que os persas fosen considerados como escravos e non asimilados aos gregos.

Crítica da Doutrina Platónica

Aristóteles elaborou unha filosofía cunha intención ou finalidade científico-teórica e non ético-política. Ademais, non se interesou polas matemáticas senón polo empírico, polo físico-biolóxico, co que apareceu máis ben relacionado coa tradición científica xonia: O punto de partida da súa investigación sobre o Ser e a Verdade foi a Physis.

Ao caracterizar a súa filosofía, destácanse dúas diferenzas coa de Platón, que, aínda que teñen moito que ver, Aristóteles critica.

A herdanza do platonismo percíbese en que Aristóteles conserva a concepción de que só existe epísteme sobre o universal e necesario, sobre a esencia. A filosofía de Aristóteles é, como a de Platón e a de Sócrates, unha filosofía da esencia ou idea. Ademais, tamén é fiel á ensinanza platónica en canto a que a súa filosofía é teleolóxica.

A crítica consiste en que para Aristóteles a epísteme debe ser, ademais, un coñecemento sobre as verdadeiras causas de algo. Segundo Aristóteles, Platón estableceu un dualismo radical entre Ideas e cousas sensibles que non puido superar. Critícao xa que considera que se as Ideas están separadas das cousas non poden ser verdadeiras esencias delas e tampouco verdadeiras causas da orixe e devir (cambio) delas.