Botere politikoa: definizioak, justifikazioak eta ereduak
Enviado por Chuletator online y clasificado en Francés
Escrito el en 
vasco con un tamaño de 6,14 KB
BOTERE POLITIKOA
Boterea: gizartearen atal batek beste bati bere borondatea ezartzean datza (superioritatea). Ondorioz, gobernari eta gobernatuen artean bereizketa.
Boterearen modalitateak
- Indarrez: agintea indarraren edo honen mehatxuaren bidez lortzen da.
- Konbentzitzez: pertsona baten pentsamendua besteei egokitzeko gaitasuna.
- Ordainketaz: agintea, eskainitako ondasunen edo zerbitzuen truke obedientzia lortzea.
Botere politikoaren justifikazioa
Botere politikoaren justifikazio nagusiak hiru argudio dira:
- Teologikoa: Jainkoaren aginduz.
- Naturalista: berezko izaeraz (gizakia = animalia politikoa).
- Funtzionalista: praktikotasunagatik (onuragarria delako → gizarte hitzarmena).
Hobbes, Locke eta Rousseau — ikuspegi konparatua
| Hobbes | Locke | Rousseau | |
| Gizakiaren izaera | Ezkorra | Nahiko ona | Oso baikorra |
| Natura-egoera | Gerra: denak denen aurka | Nahiko ona: jainkoak emandako eskubideak | Ezaugarri nagusia: berezko berdintasuna |
| Gizarte‑hitzarmena | Ezinbestekoa | Komenigarria | Ez da beharrezkoa |
| Ikuspegiaren ondorioak | Botere absolutua; indarraren erabilera beharrezkoa. | Botere banaketa; indarrarik ez da behar. | Estatua herritarren borondatearen emaitza. |
Zilegitasun motak
Zeinek izan behar du boterea eta zertan oinarrituta egon behar duen zalantzan dagoen galdera. Zilegitasun motak nagusiki:
- Karismatikoa
- Tradizionala (boterea tradizioan, ohituretan oinarrituta)
- Eraginkorra (herritarren bizitza eta ondasunak babesteko gaitasuna duelako)
- Arrazional‑legala (boterea zuzenbidean oinarritzen da — legeen multzoa)
Zilegitasuna ukatzen duten ikuspegiak
Ikuspegi hauek zilegitasuna ukatzen dute edo bestelako antolaketa proposatzen dute:
Faszismoa
Faszismoa: gizarte‑hitzarmena fikzio bat besterik ez dela uste dute. Errealena da norbanakoaren jatorrizko errealitate nazionala eta kulturala. Funtsean, estatuaren eredua: legitimazio karismatikoa eta botere absolutua. Kritikak: estatu liberalek indibidualen esparrua handitzen dutela eta horrek liskarrak ugal dezakeela diote.
Komunismoa
Komunismoa: estatu liberala burgesiaren boterea sustatzen duela uste dute. Helburua: klasorik gabeko gizartea. Pausoak oinarrizkoak:
- Proletariotzaren diktadura: ekonomia eta jabetzaren elementuak estatuaren esku.
- Egonkortasuna lortu ondoren, estatua desagertu eta langileen egitura solidarioa ezarri.
Anarkismoa
Anarkismoa: gizarte‑hitzarmena oinarri faltsutzat jotzen dute, ez baita denek prestatuta egoten estatuaren menpekotasuna onartzeko. Estatuaren erabakiak ez datoz bat herritarren behar eta nahi batzuekin. Eredu proposatua: autoritate guztiak kendu eta bi oinarri sustatzea — norbanakoaren askatasuna eta solidaritatea.
Estatu modernoaren ezaugarriak
- Botere legegilea
- Botere betearazlea
- Botere judiziala
- 4. boterea: informazio‑bideak
- 5. boterea: Internet (sare sozialak) eta merkatuen gaineko kontrol estatala
Estatu motak
| Gobernu mota arabera | Estatu burua: izaera arabera | Erregimen politikoaren arabera |
| Presidentzialista: estatu burua presidentea da | Monarkia: estatu burua erregea edo erregina da | Totalitarioa: herritarrek askatasun gutxi edo ez dute |
| Parlamentarioa: gobernua parlamentuaren menpe | — | Demokratikoa: gehiengoaren printzipioaren arabera |
| Asanblearioa: herritarren ordezkaritza bidezko egitura | Errepublika: estatu buruaren epea zehaztuta | — |