Bloques dialectais do galego: Características occidentais, centrais e orientais

Bloques dialectais do galego

Bloque Occidental

• Seseo implosivo en case todas as falas do bloque (des, lus); seseo explosivo só en parte (faser, vesiño).
• Gheada (grande, soghra).
• Plural en -ns (cans, ladróns, xardíns).
• Terminación -án para os dous xéneros en formas como meu irmán, miña irmán, o verán, a mazán.
• Pronome suxeito ti.
• Formas verbais: colleches, vendeches, foches fronte a colliches, vendiches, fuches. Danse ademais outras formas verbais que se afastan do galego estándar, como a P1 dos perfectos cantein, cantén ou cantin, en lugar de cantei.

Bloque Central

• Non hai seseo: distínguese entre /s/ e /θ/ (cocer, pazo / coser, paso).
• Plural con perda do -n do singular: cas, ladrós, xardís.
• Distinción -ao / -á no resultado dos sufixos latinos -ANUM / -ANAM: meu irmao / miña irmá, o verán.
• Pronome suxeito tu.
• Formas verbais: colliches, vendiches, fuches, cantades e cantabades.
• Ditongo -oi- en formas como moito, troita, noite, etc.
• Fenómenos característicos do bloque occidental: a gheada e o pronome suxeito ti penetran amplamente neste bloque.

Bloque Oriental

• Plural en -is para os nomes terminados en -n no singular: cais, ladrois, beis.
• Plural -is en nomes agudos rematados en -l: animais, caracois fronte ás formas máis comúns no resto do territorio: animás, caracós.
• Distinción -án / -á coma no bloque central.
• Terminación -ín: camín, padrín, agás nos falares do leste de Ourense e oeste de Zamora, onde teñen a forma -iño, común no resto de Galicia.
• Formas con -x-: baxo, caxa, faxa, no canto de baixo, caixa, faixa.
• Formas verbais: colliche(s), vendiche(s) coma no bloque central, pero cantais, cantabais, etc., fronte a cantades, cantabades, etc., da maioría das falas galegas.
• Ditongo -oi- e -ui-: -oi- en noite, coiro; e -ui- (con variantes) en muito, truita, escuita (ou muto - mutio, truta - trutia, escoitar).
• Conservación do u en palabras como catro, cando, gardar, gadaña. Este último trazo penetra amplamente no bloque central.

Bloque Occidental

• Seseo implosivo en case todas as falas do bloque (des, lus); seseo explosivo só en parte (faser, vesiño).
• Gheada (grande, soghra).
• Plural en -ns (cans, ladróns, xardíns).
• Terminación -án para os dous xéneros en formas como meu irmán, miña irmán, o verán, a mazán.
• Pronome suxeito ti.
• Formas verbais: colleches, vendeches, foches fronte a colliches, vendiches, fuches. Danse ademais outras formas verbais que se afastan do galego estándar, como a P1 dos perfectos cantein, cantén ou cantin, en lugar de cantei.

Bloque Central

• Non hai seseo: distínguese entre /s/ e /θ/ (cocer, pazo / coser, paso).
• Plural con perda do -n do singular: cas, ladrós, xardís.
• Distinción -ao / -á no resultado dos sufixos latinos -ANUM / -ANAM: meu irmao / miña irmá, o verán.
• Pronome suxeito tu.
• Formas verbais: colliches, vendiches, fuches, cantades e cantabades.
• Ditongo -oi- en formas como moito, troita, noite, etc.
• Fenómenos característicos do bloque occidental: a gheada e o pronome suxeito ti penetran amplamente neste bloque.

Bloque Oriental

• Plural en -is para os nomes terminados en -n no singular: cais, ladrois, beis.
• Plural -is en nomes agudos rematados en -l: animais, caracois fronte ás formas máis comúns no resto do territorio: animás, caracós.
• Distinción -án / -á coma no bloque central.
• Terminación -ín: camín, padrín, agás nos falares do leste de Ourense e oeste de Zamora, onde teñen a forma -iño, común no resto de Galicia.
• Formas con -x-: baxo, caxa, faxa, no canto de baixo, caixa, faixa.
• Formas verbais: colliche(s), vendiche(s) coma no bloque central, pero cantais, cantabais, etc., fronte a cantades, cantabades, etc., da maioría das falas galegas.
• Ditongo -oi- e -ui-: -oi- en noite, coiro; e -ui- (con variantes) en muito, truita, escuita (ou muto - mutio, truta - trutia, escoitar).
• Conservación do u en palabras como catro, cando, gardar, gadaña. Este último trazo penetra amplamente no bloque central.

Bloque Occidental

• Seseo implosivo en case todas as falas do bloque (des, lus); seseo explosivo só en parte (faser, vesiño).
• Gheada (grande, soghra).
• Plural en -ns (cans, ladróns, xardíns).
• Terminación -án para os dous xéneros en formas como meu irmán, miña irmán, o verán, a mazán.
• Pronome suxeito ti.
• Formas verbais: colleches, vendeches, foches fronte a colliches, vendiches, fuches. Danse ademais outras formas verbais que se afastan do galego estándar, como a P1 dos perfectos cantein, cantén ou cantin, en lugar de cantei.

Bloque Central

• Non hai seseo: distínguese entre /s/ e /θ/ (cocer, pazo / coser, paso).
• Plural con perda do -n do singular: cas, ladrós, xardís.
• Distinción -ao / -á no resultado dos sufixos latinos -ANUM / -ANAM: meu irmao / miña irmá, o verán.
• Pronome suxeito tu.
• Formas verbais: colliches, vendiches, fuches, cantades e cantabades.
• Ditongo -oi- en formas como moito, troita, noite, etc.
• Fenómenos característicos do bloque occidental: a gheada e o pronome suxeito ti penetran amplamente neste bloque.

Bloque Oriental

• Plural en -is para os nomes terminados en -n no singular: cais, ladrois, beis.
• Plural -is en nomes agudos rematados en -l: animais, caracois fronte ás formas máis comúns no resto do territorio: animás, caracós.
• Distinción -án / -á coma no bloque central.
• Terminación -ín: camín, padrín, agás nos falares do leste de Ourense e oeste de Zamora, onde teñen a forma -iño, común no resto de Galicia.
• Formas con -x-: baxo, caxa, faxa, no canto de baixo, caixa, faixa.
• Formas verbais: colliche(s), vendiche(s) coma no bloque central, pero cantais, cantabais, etc., fronte a cantades, cantabades, etc., da maioría das falas galegas.
• Ditongo -oi- e -ui-: -oi- en noite, coiro; e -ui- (con variantes) en muito, truita, escuita (ou muto - mutio, truta - trutia, escoitar).
• Conservación do u en palabras como catro, cando, gardar, gadaña. Este último trazo penetra amplamente no bloque central.