Bizenta Mogel eta XVII. mendeko Euskal Literatura

BIZENTA MOGEL:

Testuingurua: 

• Ilustrazio garaia:
  hizkuntza laikoari garrantzia eman eta hizkuntza abiapuntu.

• Liburuz inguratuta hazi /Osaba J.A. Mogelen etxea)

• Osaba maisu: etxean alfabetatu

• 3 hizkuntza: euskara, gaztelera eta latina

Obra:

Ipui Onac

• Alegia bilduma: Ikuspegi didaktikoa

• Esoporen alegietan oinarritu zen (Ilustrazioan idazle klasikoetan oinarritzen ziren, horregatik berridazketa)

• Haurrei eta nekazariei zuzendu: helburua heziketa klase apaletara adaptatzea (idazkera sinplea)

• Gipuzkeraz idatzi

• Ahozko kulturara hurbildu: -Atsotitzak eta esaera zahharak tartekatu. -Bertso egituratik urbil

Euskal literaturari bi ekarpen:

• Alegia generoa lehen aldiz euskal literaturara ekarri

• Ilustrazioaren eragina islatu

XVII. Mendea: erreforma eta kontrarreforma

Testuingurua:

• Erreforma protestanteak Europa astindu

• Liskar erlijioso politikoak ugaritu: protestante vs katoliko

• Kontrarreforma

  
  Biblia tokiko hizkuntzan irakurtzea debekatu

• Doktrina hedatzeko kristau hedabideak sustatu

• Euskal liburugintza doktrina eta irakaspen erlijiosoaren menpe

Axular

• GERO (1643) liburu erlijiosoa

• 7 bekatu nagusiak jarraitu, baina, batez ere, ALFERKERIA -> ALFERKERIA: egitekoa ez atzeratzeko deia luzatu: doktrina katolikoa eta bizimodu katolikoa ez atzeratzeko deia

• Eliza katolikoak euskaraz argitaratu ziren liburu kontrarreformisten zaindari

• Axularren inguruan elizgizon ugari bildu eta haiekin LAPURTERA KLASIKOA hedatu

Oihenart

• Garai hartako salbuespena: bere lanak ez zeuden doktrinaren menpe

• Historia esparrua: Natitia utriusque vasconiae (1657) idatzi

• Literaturan 3 alor landu: 1. Alor: ->Atsotitzak edo erreformak: Les proverbos basques (1657). - Eredu edo arau sozialak gizarteratzea helburu. - Hitz gutxitan mezua ahalik eta argien adierazi. - Gaiak: nekazarien ohiturak, gizarte harremanak, eguraldia, urtaroak..

2. Alor: ->Maitasuna gaitzat duen poema bat: Oihenarten gaztaroa neurtitzean (1657). - Euskaraz idatzitako lehen poema kultuak: neurtitz zaindua, fintzea, adierazi… - EAko (Errenazimentuko) maitasunaren ezaugarriak bildu: 1. Edertasun idealaren desira da maitasuna (libertasun eredu jakin bat goraipatu). 2. Damaren zerbitzaria da poeta (maitemindua = presoa) 3. Damaren edertasunari goraipamen egin. 4. Damaren begirada da maitasun sentimenduaren eragilea

3. Alor: -> Poesiagintzaren teoria: L’art poétique basque (1665)