Biurteko kontserbadorea eta fronte popularra

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 6,1 KB

 

6. Gaia. Grafiko-iruzkina. 1936ko OTSAILEKO GORTEETARAKO HAUTESKUNDEEN EMAITZAK


Barra-diagrama honek II. Errepublikaren garaiko 1936ko otsaileko hauteskundeen emaitzak irudikatzen ditu. Beraz, izaera politikoa du eta bigarren mailako iturria da, Julio Gil Pecharromanek 1985ean idatzitako Historia de la República Española liburutik hartua.


Ardatz horizontalean hauteskundeetan aurkeztutako alderdiak agertzen dira, lortutako diputatu kopuruaren arabera ordenatuta, diputatu gehien dituenetik hasita. Ardatz bertikalean berriz alderdi bakoitzak Gorteetan lortutako diputatuen kopurua zehazten da, hamarnaka. Alderdi Sozialista atera zen garaile, 99 diputaturekin, CEDA koalizio eskuindarrak (88) eta Azañaren Ezkerra Errepublikarrak (87) hurbiletik jarraituta. Hauen erdia baino gutxiago izanik ere, ordezkaritza dezente lortu zuten Martinez Barriok sortutako Batasun Errepublikarrak (38) eta ERC-k (37). PCE, eskuineko errepublikarrak eta zentrokoak 20ra hurbiltzen ziren bitartean beste alderdiak (Calvo Sotelok bultzatutako Bloke Nazionala, Nekazaritzaren Alderdi eskuindarra, nazionalistak (Lliga eta EAJ) eta tradizionalistak 10 diputatu inguruan gelditu ziren.


Hauek izan ziren II. Errepublika aldarrikatu zenetik (1931ko apirilaren 14an) ospatutako hirugarren hauteskundeak (eta azkenak). 1931ko ekaineko Gorte Konstituziogileetarako hauteskundeetan koalizio errepublikar-sozialista atera zen garaile, eta 1931eko Konstituzio demokratiko eta aurrerazalean oinarrituta herrialdeak behar zituen erreforma sakonak egiteari ekin zion, armadan ofizial kopurua murriztuz, hezkuntza laikoa eta doakoa bultzatuz, Eliza eta Estatua bereiziz, autonomiei bidea emanez, lan-baldintzak hobetuz eta lurrik gabeko nekazarien artean lurjabe handiei desjabetutako lurrak banatuz. Baina erreformen moteltasunak eta gizarte-iraultza bilatzen zuten langileen eta nekazarien ekintzen zapalketak gobernuaren dimisioa eta hauteskundeen deia ekarri zuten, 1933an. Ezkerraren banaketak, CNTren abstentzioaren aldeko jarrerak eta eskuina CEDA koalizioan bateratuta aurkezteak Biurteko kontserbadoreari bide eman zion. Lerrouxen gobernuak erreforma gehienak bertan behera utzi zituen. 1934ko urrian CEDAko hiru ministro gobernuan sartzean gizarte-iraultza piztu zen, faxismoaren beldur, bereziki Asturiasen eta Katalunian. Urriko iraultzaren errepresioak 30000 preso utzi zituen, eta CEDAren eragina gobernuan areagotu zen, Lerrouxen Alderdi Erradikala zipriztindu zuten ustelkeria kasuek gobernuan krisia piztu arte. CEDAri gobernua ez uzteagatik, Alcalá Zamora Errepublikako presidenteak hauteskundeak deitu zituen, 1936ko otsailerako. Aurrean ditugu emaitzak.


Oraingoan ezkerra hauteskunde-koalizio batean elkartu zen (errepublikarrek, sozialistek eta komunistek osatutako Fronte Popularra) gutxieneko programa baten inguruan: Urriko iraultzak eragindako 30000 presoen amnistia lortzea eta erreformak berriz abiatzea. Anarkistek ez zuten parte hartu baina ez zuten abstentzioa eskatu. Garbi dago Fronte Popularrak izandako arrakasta, koalizioa osatzen zuten alderdien artean (PSOE, Ezkerra Errepublikarra, Batasun Errepublikarra, ERC eta PCE) diputatuen gehiengo osoa lortu baitzuten (473tik 278, %58 hain zuzen), gehienak hiri handietan, industria-guneetan eta itsasertzeko probintzietan.. Eskuinak berriz, bateratze saiakera batzuk egin arren, ez zuen Espainia osorako hautagaitza bakarra lortu eta, botoetan alde txikia egon arren (Fronteak botoen %48 lortu zuen, eta eskuinak %46), diputatuen kopuruan aldea nabarmena da: CEDAK 88 diputatu lortu bazituen ere, eskuindarrak guztira 150 dira. Gaztelan, Nafarroan eta Aragoiko zati batean nagusitu ziren.  Zentroa berriz ia desagertu zen (botoen %5 inguru besterik ez zuen lortu).


Hauteskunde hauen ondoren Azañak ezkerreko errepublikarrez osatu zuen gobernuak sozialisten eta Fronte Popularreko beste alderdien laguntza zuen parlamentuan. Geroago Azaña Errepublikako presidente izendatu zuten, eta Casares Quiroga gobernuburu. Berehala abiarazi zuten hitzartutako programa: amnistia 1934ko urriko presoentzat, Kataluniako Generalitat berrezarri, Euskadin eta Galizian estatutuak onesteko negoziazioak, erreformak berriz abian, nekazaritza-, armada-, erlijio- eta gizarte- arloetan. Baina grafikoan ikusten den polarizazioak erradikalizazio politikoa ekarri zuen. Ezkerrean, UGT-k (Largo Caballero) eta anarkistek jarrera iraultzailea hartu zuten: latifundioen lurren okupazioak, IRAk legeztatuak, hirietan grebak lan baldintzak hobetzeko. Eskuinean, CEDA krisian sartu zen eta gazte asko Falangera joan ziren. Kale-indarkeria, militante erradikalen eta falangisten arteko liskarrak eta hilketa politikoak ugaritu ziren. Calvo Soteloren hilketak militar batzuk prestatzen ari ziren konspirazioa (Mola “zuzendaria”, monarkiko alfontsinoen eta milizia falangisten eta karlisten laguntzarekin) leherrarazi zuen. Uztailaren 17an hasitako matxinadak, hiru urteko gerra bihurtuta, Errepublikaren amaiera eta Francoren diktadura luzea ekarri zituen.


Entradas relacionadas: