Bigarren Mundu Gerra: Historia, Ondorioak eta Euskal Herria

Bigarren Mundu Gerra: Gizateriaren hondamendi handiena

Bigarren Mundu Gerra gizateriaren hondamendi handiena izan zen: munduko populazioaren %2 hil zen, eta lehen aldiz zibilak militarrak baino gehiago izan ziren biktima. Suntsipena ordura arte ezagutu gabekoa izan zen, eta gizakiak noraino irits daitekeen berriro zalantzan jarri zen, existentzialismoaren garapena bultzatuz. Gerra lurrean, itsasoan eta airean egin zen, eta bonbardaketa masiboek —Gernika 1937an, aurrekari gisa— zibilak helburu bihurtu zituzten. Amaiera Hiroshima eta Nagasakiko bonba atomikoekin iritsi zen. Aldi berean, nazismoak genozidio sistematikoa gauzatu zuen, arrazakeria biologikoan oinarrituta, juduak, eslaviarrak, ijitoak eta desgaitasunak zituzten pertsonak helburu zuzen bihurtuz.

Gerraren aurrekariak eta tentsio geopolitikoak

Gerraren aurrekariak Mundu Gerren arteko tentsioetan oinarritu ziren: demokrazia eta totalitarismoaren arteko talka, kapitalismoa eta komunismoaren arteko gatazka, eta Mendebaldeko demokrazien utzikeria faxismoaren aurrean. Versalleseko Itunak Alemania zigortu zuen eta Italia “garaile zapaldua” sentitu zen; horrek bi herrialdeetan errebanxa-nahia eta hedapen-politika justifikatu zituen. 1930eko krisi ekonomikoak egoera okertu zuen, eta nazionalismoa, arrazakeria eta antikomunismoa indartu ziren. 1936–1939 artean, nazioarteko aliantzek gerra-arriskua handitu zuten:

• Anti-Komintern Ituna
• Erroma-Berlin ardatza
• Alemaniaren eta Japoniaren arteko hurbilketa

Mendebaldeak ez zuen Hitlerren agresibitatea geldiarazi: Anschluss (Austria), Txekoslovakiaren okupazioa eta, azkenik, 1939ko Ribbentrop-Molotov Ituna, Poloniaren banaketa adostuz. 1939ko irailaren 1ean Alemaniak Polonia inbaditu zuenean, gerra saihestezina bihurtu zen.

Gerra totala: Gatazkaren garapena (1939-1945)

Gerra totala izan zen. 1939–1941 artean Alemaniak Europa mendebaldea azkar okupatu zuen: Danimarka, Norvegia, Belgika eta Frantzia erori ziren, eta Britainia Handia airez bonbardatu zuten. 1941ean gatazka mundu osora zabaldu zen: Alemaniak SESBren aurka egin zuen eta Japoniak Pearl Harbour erasotu zuen, AEB gerran sartuz. 1942–1943tik aurrera, gerraren norabidea aldatu zen: SESBk Stalingradon garaipena lortu zuen, aliatuek Afrikan eta Italian aurrera egin zuten, eta 1944an Normandiako lehorreratzea gertatu zen. Ekialdean, SESBk etengabe bultzatu zuen Alemania atzera, eta 1945ean Berlin hartu zuen. Mendebaldeko aliatuek maiatzaren 8an ospatu zuten garaipena; SESBk, maiatzaren 9an. Asiako frontean, gerra Hiroshima eta Nagasakiko bonba atomikoekin amaitu zen.

Ondorioak: Mundu berri baten sorrera eta Holokaustoa

Gerraren ondorioak sakonak izan ziren. Europa suntsituta geratu zen, milioika hildako eta lekualdatu utzita. Alemania banatu eta desmilitarizatu zen; SESB handitu egin zen; eta mundua bi bloketan banatu zen, Gerra Hotzaren hasiera markatuz. AEB potentzia nagusi bihurtu zen, eta 1945ean Nazio Batuak sortu ziren bakea eta nazioarteko lankidetza bermatzeko. Ondorio guztien artean, Holokaustoa izan zen tragediarik handiena: Europako 9 milioi juduetatik bi heren hil zituzten, eta milioika pertsona gehiago ere bai (eslaviarrak, ijitoak, desgaituak, preso politikoak…). Auschwitz, Treblinka edo Sobibor bezalako esparruetan genozidioa modu industrializatuan antolatu zen.

Euskal Herriaren parte-hartzea gatazkan

Euskal Herrian, Espainia formalki neutrala izan bazen ere, erregimen frankistak Alemania naziarekin hurbiltasuna erakutsi zuen eta División Azul SESBra bidali zuen. Aldi berean, euskal herritar askok Aliatuen alde jardun zuten erbestetik edo erresistentzian. Errefuxiatuak, pilotuak eta erresistentziako kideak babesteko laguntza-sare ugari antolatu ziren, eta Kometa sarea, Gernika Batailoia, Araba eta Nafarroako sareak eta ihes-bideak bezalako ekimenek Euskal Herriko parte-hartze aktiboa agerian utzi zuten.