As Raíces da Revolución Francesa: Crises Económicas, Sociais e o Declive do Absolutismo

Os Factores Desencadeantes da Revolución Francesa

1. A Crise Financeira: O Camiño cara á Bancarrota

A monarquía francesa, antes do estalido revolucionario, atopábase nunha situación de quebra económica provocada por dous elementos principais:

• Déficit Crónico

  A monarquía absoluta, a medida que se foi dotando dun forte aparato xudicial, administrativo e militar, requiriu unha inxente cantidade de diñeiro que procedía do Estado. Este gasto estrutural e constante xerou un déficit crónico.

• A Guerra de Independencia Americana

  O apoio de Francia á guerra dos colonos americanos contra o Imperio Británico supuxo un gasto extraordinario. Estes dous elementos (o déficit crónico e o custo da guerra) conduciron á monarquía a unha situación de bancarrota. Esta crise financeira é o argumento fundamental para explicar o mecanismo que seguiu a revolución.

2. Crise Económica e Descontento Popular

A situación financeira viuse agravada por unha profunda crise económica que afectou a todos os estamentos sociais:

• Crise Agraria (dende 1788)

  Unha crise agraria que se prolongou dende 1788 levou a problemas a practicamente toda a poboación. Moita xente pasou fame. Esta crise non foi, polo tanto, puntual, senón que durou varios anos.

• Crise Comercial (dende 1786)

  En 1785, Francia asinou con Gran Bretaña un acordo que liberalizaba o comercio entre ambos os países, rebaixando as taxas aduaneiras. Pero, naquel momento, en Gran Bretaña xa se estaba producindo o despegue industrial. A liberalización do comercio facilitou a penetración de produtos ingleses en Francia, pero non ao contrario, xa que os produtos británicos competían con prezos e calidade con vantaxe. Isto tivo efectos negativos sobre a economía francesa.

O resultado foi o descontento da maioría da poboación, que pasaba fame, sumado ao descontento particular de sectores burgueses vinculados co comercio que sufrían a entrada de produtos ingleses cos que non podían competir.

3. Crise Social: O Cuestionamento Estamental

A sociedade estamental, en termos xerais, estaba sendo cuestionada. Ademais do cuestionamento dos privilexios, produciuse un fenómeno coñecido como o endurecemento nobiliar:

• A nobreza tratou de recuperar os seus ingresos (a través, por exemplo, dos foros ou outras características medievais), endurecendo as condicións cos campesiños que lles pagaban as rendas.

• Isto agravou a diferenza social entre os campesiños e a nobreza.

O rei, ante a mala situación financeira, quixo que os privilexiados contribuísen, pero eles negáronse, ofrecéndose incluso a impor eles as condicións. Desta maneira, comezaron os problemas políticos, incrementando o nivel de hostilidade entre a Coroa e a Nobreza.

4. Crise Política: O Dilema do Absolutismo

Monarquía Absoluta: ¿Opresión ou Debilidade?

A situación política caracterizábase por unha tripla tensión:

1. Un rei absoluto (Luís XVI).
2. Un conflito social entre privilexiados e non privilexiados (Terceiro Estado).
3. Un conflito entre o rei e a nobreza.

O rei dependía de ambos os bandos: economicamente dependía do Terceiro Estado (para os impostos), pero era un privilexiado que tiña que contar cos do seu liñaxe. Luís XVI foi incapaz de mediar de forma eficaz dende o punto de vista político nun conflito social que se cruzaba de forma drástica co conflito político.

5. A Difusión das Novas Ideas

A Enciclopedia e os Ideais Ilustrados

Francia era o país no que máis se difundían as ideas ilustradas, que sementaban o cuestionamento do poder absoluto e dos privilexios. Dous exemplos relevantes servían de modelo para os reformistas franceses:

• O Caso Americano: A recente independencia e a creación dunha república baseada en principios de liberdade e igualdade.

• O Caso Inglés: Este último ofrecía un “exemplo a seguir”, é dicir, un modelo de renuncia ao absolutismo en favor dun pacto cun Parlamento, establecendo unha monarquía constitucional.