As Cortes de Cádiz e a Constitución de 1812: reformas liberais que transformaron España

Contexto histórico

Mentres parte da sociedade enfrontábase cos franceses, uns ilustrados pretendían implantar as ideas da Revolución Francesa. As derrotas militares desacreditaron á Xunta Central que, refuxiada en Cádiz, deu paso a un goberno provisional (1810) composto por membros conservadores sometidos á presión social da cidade, sede dunha nutrida burguesía mercantil e de importantes asentamentos de comerciantes estranxeiros (moitos burgueses liberais, funcionarios ilustrados e intelectuais de cidades tomadas por Xosé Bonaparte).

Convocatoria das Cortes e primeiro debate

A idea dunha reunión de Cortes Xerais para reorganizar a vida pública en tempos de guerra e encher o baleiro de poder xa fora debatida en 1809 na Xunta Central. Despois de máis de 100 anos nos que os Borbóns gobernaran sen convocalas, as Cortes inauguraron as súas reunións en setembro de 1810 [DOC.1] e prolongaron a súa actividade ata a primavera de 1814.

Composición das Cortes

Un conxunto de decretos e, sobre todo, a Constitución de 1812 manifestaban o desexo de transformar o país mediante reformas que converterían a España nunha monarquía liberal e parlamentaria. Por causas derivadas da guerra, a alta nobreza e a xerarquía da Igrexa estiveron apenas representadas en Cádiz. Tampouco houbo representación directa dos delegados das provincias ocupadas (aos que se lles buscaron suplentes) nin dos representantes dos territorios españois en América.

Nas Cortes predominaban as clases medias con formación intelectual: medio clero, avogados, funcionarios... Nas Cortes non había masas populares (campesiños) nin mulleres, carentes de todo dereito político.

Transformación política: a revolución liberal

As Cortes non se parecían ás antigas; ao autoconstituírse en Asamblea Constituínte e asumir a soberanía nacional, os deputados puxeron en marcha a revolución liberal. Xurdiron dúas grandes tendencias na cámara gaditana: os liberais e os absolutistas.

Labor lexislativa e principais decretos

As Cortes de Cádiz realizaron un intenso labor lexislativo. Ademais da Constitución, promulgaron decretos polos que se eliminaban estruturas e fundamentos xurídicos do Antigo Réxime. Entre os principais cambios están os seguintes:

• Decreto de abolición dos señoríos (data 6 de agosto de 1811) — recollido en DOC.2.
• Derrogación dos gremios.
• Desamortización de certas terras.
• Derrogación da Mesta.
• Abolición da Inquisición.
• Liberdade de imprenta.
• Regulación do poder executivo.
• Formación de concellos populares e deputacións provinciais.
• Creación do Tribunal Supremo de Xustiza e reforma das Audiencias.

Decreto de abolición dos señoríos (6 de agosto de 1811)

Co obxectivo de suprimir toda obra do Antigo Réxime, quedaron suprimidos tamén os privilexios que gozaban os señores feudais nos seus territorios (pesca, caza, montes...), pasando estes privilexios a estar rexidos por normas municipais. O decreto distinguía entre señoríos xurisdicionais e territoriais: anulaba os primeiros e recoñecía os segundos como propiedade privada.

Outros decretos e cambios institucionais

Houbo máis decretos: derrogación dos gremios, desamortización de certas terras, derrogación da Mesta, abolición da Inquisición. As Cortes de Cádiz tamén decretaron a liberdade de imprenta, o regulamento do poder executivo, a formación de concellos populares e deputacións provinciais, a creación do Tribunal Supremo de Xustiza e a reforma das Audiencias.

Limitacións e representación

Porén, as reformas tiveron límites importantes: a guerra condicionou a representación social, a alta nobreza e a Igrexa estiveron pouco presentes, e as clases populares ou as mulleres quedaron excluídas da participación política plena.

Documentos citados

En canto ao DOC.3 están recollidos varios artigos que manifestan o ideario liberal. Tamén se fan referencia a DOC.1 e DOC.2 ao longo do proceso constituínte e legislativo.

Conclusión

As Cortes de Cádiz e a Constitución de 1812 foron un intento decisivo de modernizar España mediante reformas que atacaron as bases do Antigo Réxime e promoveron institucións propias da monarquía parlamentaria. A magnitude das medidas adoptadas (abolición de señoríos, desamortización, liberdade de imprenta, reforma xudicial, etc.) marcou un fito na evolución política e social, aínda que a súa implantación e alcance efectivos estiveron condicionados pola guerra e polas limitacións da representación social.

Referencias internas: [DOC.1], [DOC.2], [DOC.3]