Alfabetatze Zientifiko-Teknologikoa: Zergatia, Nola eta STEM Eredua

1. Zergatik eta Zertarako? (Alfabetatzea ZTM)

Gaur egungo gizartea etengabe aldatzen ari da: hezkuntza-gizartea, genero-ikuspegia, trantsizio ekosoziala eta gaur egungo gizarte zientifiko-teknologikoa gero eta nabarmenagoak dira. Horrek guztiak herritarren prestakuntza mota berri bat eskatzen du. Zientzia eta teknologia gure eguneroko bizitzaren parte dira, eta horregatik, alfabetatze zientifiko eta teknologikoa herritar guztien eskubidea izan behar da. Alfabetatze honek ez du soilik gaitasun teknikoak izatea esan nahi, baizik eta errealitatea ulertzeko eta erabaki arduratsuak hartzeko gaitasuna izatea.

Tang eta Williamsen (2018) arabera, alfabetatze zientifiko, teknologiko eta matematikoa ez da soilik kontzeptuak ikastea, baizik eta arazo konplexuak ulertzeko eta irtenbide berritzaileak sortzeko gaitasuna garatzea. López Simó, Couso eta Simarro Rodríguez (2020) egileek lau arrazoi nagusi ematen dituzte STEM hezkuntza justifikatzeko:

• Praktikoa: Eguneroko bizitzan erabakiak hartzeko.
• Zibiko-demokratikoa: Gizartean parte hartzeko.
• Kulturala: Ezagutza partekatzeko.
• Ekonomikoa: Etorkizuneko lanpostuetarako prestakuntza.

Beraz, Alfabetatze ZTM ez da soilik hezkuntza teknikoa, baizik eta gizarte bidezkoago, jasangarriago eta inklusiboago bat eraikitzeko oinarria.

2. Nola? (STEM Hezkuntza Ereduaren Bidez)

STEM hezkuntza ez da arlo bakoitza banaka lantzea, baizik eta diziplinarteko ikuspegia izatea. Cousoren (2017) arabera, STEMen alfabetatuta egotea esan nahi du arlo horien ezagutzak integratzea, arazo konplexuak ulertzeko eta erabakiak hartzeko gaitasuna izatea, teknologia modu kritikoan erabiliz eta balioak kontuan hartuz. Horrek ikasleak XXI. mendeko konpetentziak garatzera bultzatzen ditu:

• Talde-lana
• Komunikazioa
• Pentsamendu kritikoa
• Sormena
• Ebaluazio hezitzailea

Ikuspegi Diziplinartekoa

Ikasleek fenomenoak ikuspegi desberdinetatik aztertzen dituzte, eta horrek pentsamendu kritikoa, sormena eta talde-lana garatzen laguntzen du. Diziplinarteko proiektuetan, zientzia, matematika eta ingeniaritza uztartzen dira arazo errealak konpontzeko. Adibidez, klima-aldaketa aztertzeko, zientziak fenomenoa azaltzen du, matematikak datuak aztertzen ditu eta ingeniaritzak irtenbideak proposatzen ditu.

STEM hezkuntzak, gainera, gaur egungo gizarteak behar dituen konpetentziak lantzen ditu. Talde-lanak lankidetza eta erantzukizuna sustatzen ditu, komunikazioak ideiak modu argian azaltzeko gaitasuna garatzen du, pentsamendu kritikoak informazioa aztertu eta zalantzan jartzeko aukera ematen du, eta ebaluazioak ikaskuntza-prozesua hobeto ulertzeko eta hobetzeko tresna bihurtzen da. Konpetentzia horiek guztiak ezinbestekoak dira ikasleen garapen pertsonal eta profesionalerako.

Metodologia Aktiboak eta Ebaluazioa

Metodologia aktiboak funtsezkoak dira STEM hezkuntzan. Domènech Casalek (2018) POI (Proiektuetan Oinarritutako Ikaskuntza) eredua proposatzen du, non ikasleek benetako egoeretan oinarritutako ikerketa eta sormena garatzen duten. Ikasleak protagonista bihurtzen dira, esperimentazioaren bidez ikasten dute eta arazoak konpontzeko estrategiak diseinatzen dituzte. Horrek motibazioa handitzen du eta ikasleek ikasitakoa egoera berrietara transferitzeko gaitasuna garatzen dute. Gainera, ikasleek talde-lanean aritzen dira, komunikazioa eta konpetentzia sozialak indartuz.

Ebaluazio Hezitzailea

Ebaluazio hezitzailea ere funtsezkoa da. Siarova eta beste egileek (2017) azpimarratzen dute ebaluazioak ez duela soilik emaitzak neurtzen, baizik eta ikasleen garapena sustatzen duela. Feedback etengabea eskaintzen du eta ikasleak hausnarketara bultzatzen ditu. Horrela, ikasleek ikaskuntza prozesuaren parte aktibo bihurtzen dira eta beren ikaskuntza hobetu dezakete. Oinarri psikopedagogikoek erakusten dute ikasleek modu aktiboan ikasten dutela, esperimentazioaren, elkarreraginaren eta hausnarketaren bidez. Irakasleak gidariak dira, eta ikaskuntza testuinguru errealetan kokatzea funtsezkoa da, ikasleek ikasitakoa bizitzarekin lotu dezaten.

Ondorioa

Azken finean, STEM hezkuntza gaur egungo gizartearen erronkei erantzuteko tresna estrategikoa da. Ezagutza teknikoak transmititzeaz gain, ikasleen pentsamendu kritikoa, sormena eta balio sozialak garatzen ditu. Diziplinarteko ikuspegia, metodologia aktiboak eta oinarri psikopedagogikoak uztartuz, ikasleak gai dira errealitate konplexuei aurre egiteko eta irtenbide berritzaileak sortzeko. Horrek hezkuntza ezagutza akademiko hutsetatik harago eramaten du, ikasleak herritar arduratsu, inklusibo eta jasangarri bihurtuz, XXI. mendeko gizartean parte hartzeko eta eraldatzeko prest.