1929ko Krisia eta Depresio Handia: Kausak eta Erantzun Politikoak

1929ko Krisia eta 30eko Hamarkadako Depresio Handia

FEDen Moneta-politika Aldakorra (1927-1928)

1927an, lehen atzerakada txikiak agertzen hasi ziren nekazaritzan eta industrian. Atzerakada horiei aurre egiteko, Erreserba Federalak diru gehiago eta merkeagoa jarri zuen zirkulazioan. Horrek, ordea, inflazioa ekarri zuen.

1928an, inflazio hori eteteko, dirua erretiratu eta haren prezioa garestitu zuten. Horrek kapitala erakarri zuen AEBetara; dirua munduko merkataritzatik kendu eta AEBetako burtsara eraman zen, kanpo-inbertsioa gutxituz eta arazoak sortuz herrialde zordunetan. Horrela, burtsan espekulazioa sortu zen.

Burtsaren Krisia

AEBetan

1930. urtean bankuen krak-a edo porrota gertatu zen. Balore-zorroaren balioa jaitsi egin zen, baina, gainera, zorpetzea handitu egin zen. Ondorioz, zirkulazioan zegoen dirua (moneta-masa) gutxitu egin zen, eta horrek deflazioa ekarri zuen. Ikus daitekeenez, hasieran inflazioa izan zen eta, ondoren, deflazioa.

Europan

1930. urtean, banku mistoek industrian inbertitu zuten, baina industria horrek ez zuen saltzen, nazioarteko merkataritzak behera egin baitzuen. Horrek finantza-krisia eragin zuen banku mistoetan, eta krisia Europan zehar zabaldu zen. Lehen banku-porrotak Austrian eta Alemanian gertatu ziren.

Liberalismotik Estatuaren Interbentzionismora: 30eko Hamarkada

AEBak: New Deal programa

Programaren helburua kontsumitzaileek poltsikoetan dirua izatea zen, eta, horretarako, errentaren birbanaketa beharrezkoa zen.

Hartutako neurri nagusiak

AEBetako kapitalismoarentzat "lau bekatu mortaltzat" jo ziren neurriak hartu ziren:

• Murrizketak egiteko dirulaguntzak ematea.
• Dolarraren debaluazioa, urre-trukearen patroian dibisa garrantzitsuena zela jakinda.
• Estatuak bankan parte hartzea, berme-funts bat sortuz.
• Gobernuak herri-lanetan inbertsio publikoa egitea.

Neurri horiekin lortutako emaitzetan oinarrituta, esan daiteke ondorio sozialak ekonomikoak baino hobeak izan zirela. Ez zen gizarte-tentsio garrantzitsurik egon.

Alemania: Nazionalsozialismoa (Nazismoa)

1933an egoera oso zaila zen Alemanian. Dawes Plana behar zuen, hau da, kanpoko dirua barne-ekonomia bultzatzeko eta zorrak kitatzeko. Baina arazo bat zegoen: AEBek ez zuten kapital-soberakinik esportatzen. Beraz, Alemania ezegonkortzen hasi zen, Mendebaldeko Europa etsaitzat hartuz.

Hitlerrek, ordea, zorrei uko egitea eta hedapen-politika berri bat bultzatzea proposatu zuen.

Hau lortzeko, bi aldi bereiz daitezke:

Lehen aldia (1933-1938)

Urte horietako helburua Alemaniako hazkunde ekonomikoa lortzea zen. Horretarako, gehienbat herri-lanak erabili ziren, baita komunikazio-sare ezin hobea ere, industriari eragiten zion arrastatze-efektua bultzatzeko. Horri esker, langabezia murriztu eta oinarrizko industriaren ekoizpena bikoiztu egin zen.

Bigarren aldia (1938-1941)

Tarte honetako helburua, berriz, merkataritza-balantza orekatzea zen. Horretarako, inportazioak ordezkatzeko prozesu bat abiatu zen (adibidez, stockak handituz). Azken helburua berrarmatze-programa izan zen. Hori guztia lortzeko, estatuaren parte-hartzea areagotu eta sindikatuak ezabatu ziren, horrela langileen baldintzak gogortuz. Emaitzei dagokienez, 1939an langileen eskaria eskaintza baino handiagoa zen, urre-erreserbak metatu zituzten eta, gainera, Alemaniako bankuek konfiskazio-politika bat abiatu zuten erreserbak handitzeko.