1839ko urriaren 25eko legea

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 5,87 KB

 

5.TESTUA: 1839KO URRIAREN 25EKO LEGEAKOKAPENA


Aztertu beharreko testua “Foruen Berrespenaren Legea” da. Bertan, bi Artikuluren bidez foruak berresteko Gorteek hartutako erabakia erakusten Digu,  Maria Cristina de Borbonek onartua . Hau , Lehenengo Gerra Karlistaren ondoren (1833-1839) gertatu zen, hain Zuzen, 1839ko urriaren 25ean Bergarako Itunaren ondoren. Lehen mailako iturri Historikoa, juridiko-politikoa eta publikoa da. Egilea kolektiboa da, Gorteak Hain zuzen.Helburua: foruak berrestea baina konstituzioari egokitzeko aldaketak Eginez.

AZTERKETA

TERMINO HISTORIKOAKMonarkia:
subiranotasuna pertsona bakar baten esku dagoen Gobernu-mota.

Konstituzioa:

Herrialde Bateko oinarrizko legeak; bertan, herrialdeko sistema politikoa eta herritarren Eskubide eta betebeharrak adierazten dira.

Gorteak:

Botere legegilea duen pertsona taldea. E.Z.Ren garaian erregeari aholkuak Emateko soilik balio zuen.

Foruak:

eremu Grafiko zehatz batean izandako ohiturak, usadioak eta erregeak emandako Salbuespenak eta pribilegioak lege bihurtuta.

Maria Kristina de Borbon:

Isabel II.Aren ama eta une horretan Erregina ordea.

Isabel II:

Fernando VII.Aren alaba zen, bera hil ostean erregina izendatu zuten, baina oso txikia Zen eta 13 urte izan arte ez zioten erreinatzen utzi.IDEIA NAGUSIAKGai nagusia da Euskal Herriko Foruen Berrespena, baina horiek Konstituzioari egokitzeko aldaketak egin beharra Dagoela azaltzen du, “monarkiaren batasun konstituzionalari kalterik egin Gabe”.Gobernuak proposatuko die Gorteei derrigorrezko aldaketa foruen interesak Eta Espinarenak bateratzeko(2.Art.).Lege honek funtsezko aldaketa eragin zuen Foruen eta Euskal Lurraldeen historian.Sarreran erlijioaren aipamena; “jainkoaren graziaz”, erreginak boterea Jainkoarengandik jaso duela adieraziz.

TESTUINGURUA

Euskal Herriko lurraldeetan erregimen berezia Zegoen, foruetan oinarritua. Foruak ohiko usadio eta ohiturak idatzitak ziren, Lege pisua hartzen zutenak. Beste hainbat lurraldeetan ere bazeuden (Aragoiko Koroako erresumetan). Felipe V.Ak Planta Berriko Dekretuaren bidez guztiak Ezabatu zituen arren,  Euskal Herrian ez, Leialak agertu baitzitzaizkion Ondorengotza Gerran.Foruek autonomia handia Ematen zieten Euskal lurraldeei: soldadutza egitetik salbuetsita egotea, zerga Autonomia, foru-baimenerako eskubidea, autonomia merkataritza eta ekonomiarako , Foru Aldundiak… Gainera, aukera ematen zuten hainbat gairi buruzko legeak Egiteko, nahiz eta Monarkia Hispanoarekiko leialak izan behar zuten.XIX. Mendearen lehen herenean, euskal foruen Auzia izan zen eztabaidaren ardatz nagusia. Izan ere, foruak izatea ez zetorren Bat borboitarren zentralismoarekin, ezta garai hartako doktrina politiko eta Ekonomiko berriarekin: liberalismoa. Foruetan ezarritako sistema ekonomiko eta Politikoa ez zetorren bat burgesiaren interes eta asmoekin; euskal burgesiak Espainiako merkatuarekin bat egitea eskatzen zuena (horretako aduanak lekuz Aldatu behar ziren). Beste alde batetik, foruen araberako sistema politikoak Nekazaritzako nobleziaren nagusiagoa bermatzen zuen hirietako burgesia Bazterturik utziz.


Fernando VII.Ak ondorengotza ziurtatu nahi zuen, ez baitzuen Ondorengorik. Maria Kristina borboitarrarekin ezkondu zen eta alaba bat izan Zuen. Berrespen Pragmatikoa aldarrikatu zuen eta haren bidez Lege Salikoa Indargabetzen zen, emakumeek tronua eskuratzea baimenduz. Horrela, 1830an jaio Zen  Elisabet II.A. Sektore karlistak are Eta jarrera erradikalagoa hartu zuen, ondorengoa Karlos Maria Isidro izatea Nahi baitzuten, Fernando VII:a hil ondoren, Gorteek Elisabet II.A erregina Legitimo aldarrikatu zuten eta Maria Kristina erregeorde bihurtu zuten.Karlistaldiek Berebiziko garrantzia izan zuten Euskal Herriko historian, Euskal gizartea Zatituta geratu baitzen; alde batetik liberalak (batez ere hirietan bizi ziren) Eta beste aldetik Antzinako Erregimenaren, tradizioaren eta Kontserbadorismoaren aldekoak (nekazariak, kleroa, eskulangileak eta Behe-nobleziako kideak).

Lehenengo Gerra Karlista (1833-1849) hiru alditan garatu zen

1833-1835: karlisten garaiena. Zumalakarregiren heriotzara arte Bilboko setioan.1835-1837: Madrilera abiatu Ziren “errege espedizioan” eta porrot egin, orduan Euskal Herrira bueltatu Ziren. Karlismoak ezin zuen militarki irabazi eta Euskal Herria zen bere Kontrolpean zuen eremu bakarra (hiri nagusiak salbu).1837-1839: karlisten Zatiketa, populazioak gerraren zama jasan ezinik. Azkenik, Espartero liberala Eta Maroto karlistak sinatutako Bergarako itunaren bidez gerraren amaiera.Bergarako Besarkadarako baldintzetako bat Esparterok foruei eusteko konpromisoa hartzea Izan zen. Hala ere, foruen egoera aldatu egin zen, Maria Kristina erregeordeak Foruak monarkiaren pribilegiotzat hartu baitzituen.

ONDORIOA

Foruak Konstituzioaren arabera moldatzea 1841eko Dekretu batzuen bidez arautu zen (Espartero).Nafarroak Lege Itundua edo “Paccionada” izenekoaren bitartez, Erresuma izateari utzi eta Estatuko probintzia arrunta bilakatu zen. Gorteak, Aduanak, soldadutza-salbuespena, gainkarga eskubidea… galdu zituen. Zuzenbide Zibila, administrazio eta ekonomia alorretako autogobernua mantendu zituen.Beste dekretu batek, Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko Foruak murriztu egin zituen. Zerga eta soldadutza salbuespenak zuzenbide Zibileko zenbait xedapen besterik ez zituen indarrean utzi.Liberal moderatuek Boterea lortu zutenean, foruak berrezarri zituzten (1844ko uztailean)baina Pribilegio eta eskumen gutxiago zituztela. Hainbat hamarkadatan, foruen arazoa Oztopo handia izan zen, eta neurri batean, horregatik sortu zen beste Karlistaldi bat 1872an.

Entradas relacionadas: