1839ko urriaren 25eko legea

Enviado por Chuletator online y clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 5,36 KB

 

3.Gaia: Forua idatziz biltzen eta finkatzen den usadioa da eta lege balioa du. XIX. Mendearen hasieran, Arabak, Bizkaiak, Gipuzkoak eta Nafarroak bakarrik gordetzen zituzten foruak.
Haiei esker: zerga erregimen berezia zuten lurralde horiek, euren biztanleek ez zuten soldadutza egin beharrik eta zuzenbide bizi eta penal berezia zuten. 

Aintzinako erregimenaren krisiaren ondorioz, burgesiak sistema berria sustatu zuen, honako elementu hauetn oinarrituta: Berdintasun juridikoa, jabetza pribatua, askatasun ekonomikoa eta parlamentu sistema. Foruetako sistema ekonomiko eta politikoaren oinarria Aintzinako erregimena zen. Foruak, beraz, ez zetozen bat sistema liberalarekin, ezta euskal burgesiaren interesekin ere. Politikaren arloan, lurjabe nobleak nagusi ziren sistema politiko bat bultzatzen zuten foruek, eta hirietako merkatariak albo batera geratzen ziren erabakiak hartu behar zirenean. Burgesia liberalak batasun juridikoa, zentralizazioa eta merkatu nazionala ezarri nahi izan zituen eta guzti hori ez zetorren bat foruak irautearekin. Testuinguru horretan, foruen aldeko aldarrikapenak bere egin zuten karlistek.

Lehen gerra karlista:
Lehen gerra karlista 1833an hasi zen, Carlos Maria Isidro infantearen aldekoek Isabel IIa erreginatzat hartzeari uko egin ziotenean. 1833ko urriaren lehen asteetatik nekazariek, kleroak eta herrietako nobleek sustatuta, gizon armatuen partidak sortu zituzten karlistek. Benetako armada bilakatutako ziren horiek, Tomas Zumalakarregiren trebeziari esker. Karlos Borbonek komandante-buru izendatu zuten Tomas Zumalakarregi. 1835ko apirilean, karlisten kontrolpean gelditu ziren, alde batetik, landa esparruak et, bestetik, euskal hirien arteko komunikabideak (maria Kristinaren gobernuari leial ziren hiriburuak. 
1835ko maiatzaren ekaineanaren artean, Zumalakarregik erasoari ekin eta goarnizio liberal gehienak beretu zituen. Karlistek ia euskal lurralde osoa menderatzen zuten, hiriburuak et eskualde txiki batzuk izan ezik. Une horretan, Gasteiz hartzea eta Madrileraino jarraitzea proposatu zuen Zumalakarregik, baina Carlos Borbonek Bilbo hartzera behartu zuen, arrazoi diplomatikoenganik (Europako gobernuei erakutsi nahi zien lurralde baten gaineko kontrola zuela). Operazioak porrot egin zuen eta Zumalakarregik heriotza ekarriko zion zauria jaso zuen Bilboko setioan. Tomas Zumalakarregi hil ondoren, geldialdi batean satu zen gerra. Eta horrek Isabelen aldekoen alde jokatu zuen. 

2.Orria: 1835ean liberal progresisten gobernu aldian, Jaun Alvarez Mendizabalek Elizaren hainbat lur desamortizatu ta nazionalizatu ondoren, salgai jarri zituen. Neurri horrek, Isabel II.Aren tronuari eusteko erabili zituen liberalek. 1836an, Andaluziarainoko espedizioa egin zuten karlistek, Miguel Gomezen zuzendaritzapean, baina ez zuten lurralde gehiago ontrolatzerik lortu. 1836ko abenduaren 25ean Espartero Bilbora sartu zen, Donostia, berriz karlisten esku gelditu zen. 1837an Carlos Borbonek zuzendutko errege-espedizioa Madrildik gertu gelditu zen, baina ez ziren hiriburura sartu. Urte horretan bertan, hainbat arrakasta lortu zuten karlistek, Orimendiko garaipena, Oihartzun eta Hernani hartzea, kasu. 

Bakea eta forua


Arrakasta horiek gorabehera, gobernuak armada jendetsua zuen (desamortizazioari esker lortutako kredituaren laguntzari esker) eta etsipena zabaltzen hasia zen karlisten tropetan. Halako giroan, gerra bukatzeko hainbat ekimen sortu ziren; Baketa eta Foruak izeneko aldarrikapena, Jose Antonio Muñagorrik bultzatua, besteak beste, Foruak kontserbatzearen truke, dinastia aldarrikatzeari uko egitea proposatu zuen. Proposamenak zatiketak eragin zituen karlismoa, eta Rafael Maroto, karlisten buru liberalekin hitzarena alde agertu zen. 1839an Bergarako Hitzarmena sinatu zuen Marotok Espartero liberalarekin. 

Bergarako hitzarmena


Gorteei Foruak aintzat hartzea proposatuko zien Esparterok. Horrez gain, penintsuako iparraldeko armada karlistako kideei irtenbide bat bilatzen zen hitzarmenaren helburua; izan ere, hango ofizialka Isabelen armadan sartzeko aukera izango zute, graduak eta dominak galdu gabe. 

1839ko urriaren 25eko legea: 1839ko urriaren 25eko legea Bergarako Hitzarmenaren ondorio zuzena izan zen. Foruak berretsi ziren lege hartn "monarkiaren batasun konstituzionala galarazi gabe". Horrela, Foruen tradizioak eta 1837ko Konstituzio liberala batzeko saiakera egin zen. 

1841eko matxinada: 1840an Esparterok erregeordetza hartu zuenean, foru diputazioek leialtasuna azaldu zioten Maria Kristinari. 1841eko urrian, diputazioek bat egin zuten o´Donellek zuzendutako matxinada moderatuarekin. Foru probintzietan kokatu zen matxinada horren epizentroa. Konspirazioak huts egin zuen, eta Esparterok aldaketa handiak sartu zituzten foru-sisteman. Besteak beste, honako nerri hauek hartu zituzten: Euskal urraldeetako aldundiak eta Biltzar nagusiak kendu, eta aduanak barnealdetik kostaldera eraman. 

Nafarroako Hitzartutako legea: Nafarroako Hitzartutako legea ere 1841ean onartu zen. Lege horren bitartez, erregimen ekonomiko-administratibo berezia aitortu zitzaion Nafarroari


Entradas relacionadas: