XX. mendeko ekonomia-aldaketak: ongizatea, enpresa eta Sobietar/Txinako ereduak

Ongizatearen egoera eta neurriak

Ongizatearen egoera: Langabezi masiboari aurre egiteko neurriak ezarri ziren. Honek esku-hartze orokorra eta segurtasun sozialaren sistema orokorra ekarri zituen. Zerbitzu hauek finantziatzeko, diru-sarrera nazionalaren zati bat erabiliko zen; zuzeneko zergak ezarri zituzten eta 16 urtetik gorako langileek kotizazio bat ordaindu behar zuten. Beste hainbat aldaketa egin zituzten: prezioak egokitu egin ziren helburu sozialetarako; inbertsio pribatua erakartzeko monopolio pribilegioak erabili zituzten (prezioak beheratuz gero, merkatu osoa enpresa horrentzat izango zen) eta nazionalismo-prozesuak gertatu ziren. Aldaketa hauei esker, errentaren birbanatzea lortu zuten.

Negozioaren aldaketak eta gerentzia-enpresak

Negozioaren munduan ere aldaketak gertatu ziren. Gerentzia-enpresen loraldia hasi zen eta multinazionalen bitartez enpresa handi horiek zabaldu ziren. Amerikanizazioa gertatu zen: Estatu Batuetako enpresa-eredua munduan zehar zabaldu zen, eta gerentzia-enpresek tradizionalki enpresa patronalak ordezkatu zituzten. Masa-ekoizpena eta masa-banaketa integratu egin ziren; horrela ekoizpen-eskala handitzea eta lantegien tamaina handitzea lortu zen.

Negozio-aldaketen elementu nagusiak

• Barne eta nazioarteko lehiaren areagotzea, aldaketa teknologikoengatik;
• Marketinga, merkatu-ikerketa eta planifikazioa indartu ziren;
• Lanaren antolakuntza zientifikoa zabaltzea;
• Negozio-eskola eta kontsultoria enpresa handien sorrera exekutiboak trebatzeko eta ekoizpen-prozesuak planifikatzeko.

Estatuak, aldi berean, langabezia-tasa kontrolatzeko neurriak hartu zituen (enplegu-tasaren mailara iristeko) eta lehia askearen aldeko eta monopolioen aurkako legeak egin zituen.

Sobietar ereduaren hedapena

Gerra hotzak bi blokeen sorrera ekarri zuen: bloke kapitalista (Estatu Batuen aliatuak) eta bloke sozialista (Sobietar Batasunaren aliatuak).

Ekialdeko Europako planifikatutako ekonomia

Europako ekialdean ekonomia planifikatua zegoen; sobietarrak Bigarren Mundu Gerraren aprobetxamenduan aritu ziren beren eredua zabaltzeko. Ekonomia planifikatuen helburua nazio-autarkia zen (herrialdeek berak ekoiztea behar zuten guztia). Oinarrizko industria garatu eta BPG-ren hazkundea lortu zen. Inbertsio-tasa eta enpleguaren hazkundea oso altuak ziren (mendebaldeko Europaren gainetik). Kanpo-merkataritzak ez zuen ia eraginik izan ekonomiaren hazkundean; hala ere, kanpoko merkataritza kontrolatzeko COMECON sortu zen, sobietarren bultzatuta, ekialdeko lurraldeen inportazio-beharrak betetzeko.

Txinako ibilbide berezia

Txinak ez zuen jarraitu Sobietar Batasunaren eredua zehatz-mehatz. Txinan eztabaida bat zegoen: batzuen ustez ekonomia politikaren gainetik jarri behar zen, helburu nagusia garapen ekonomikoa zelako eta horrek bultzatuko zuelako sozialismoa. Beste batzuentzat, politikak ekonomiaren gainetik egon behar zuen, helburu nagusia sozialismoaren eraikuntza zelako eta horrek ekarriko zuelako garapen ekonomikoa. Sobietar Batasunarekiko diferentzia handiena nekazarien papera izan zen: Txinarentzat nekazariak ziren iraultzaren motorra.

1) 1949-1953: Txina berreraikitzen

1949tik 1953ra bitartean Txina berreraikitzen hasi zen. Garai hartan nekazaritza arloan konfiskazioak egon ziren eta jabetza pribatua galdu zen. Industrian, enpresak nazionalizatu zituzten; jabetza pribatuak enpresa txiki eta ertainentzat bakarrik geratu ziren.

2) 1953-1957: Trantsizioa sozialismorantz

1953tik 1957ra bitartean, trantsizioa eman zen sozialismorantz; helburuek jabetza pribatua kentzea eta Sobietar Batasunaren eredua imitatzea ziren. Horretarako, nekazaritza kolektibizatu zuten eta industrian planifikazio zentralizatua ezarri zuten.

3) 1958-1962: Komunak eta ondorioak

1958tik 1962ra bitartean, nekazaritzan komunak sortu zituzten; hauek dimentsio handiko produkzio-unitateak ziren, kolektiboak eta eskulana antolatuta militar moduan. Industrian ere komunak sortu ziren: bere burua aski zuen enpresa sortu zen landan, bertan hornitzeko lehengaiez eta eskulanaz. Komunek emaitza txarrak ekarri zituzten: produkzioa asko jaitsi zen eta heriotza-tasaren hazkundea gertatu zen. Horregatik, Maoren agintea nolabait geldotu eta moderatuek hartu zuten boterea.

4) 1980: Merkatu librea eta enpresa pribatuak

1980an merkatu librea eta enpresa pribatuei bideak zabaldu zitzaizkien; neurri batean ekonomia liberalizatzen hasi zen.