XX. Mendeko Arkitektura eta Artea: Wright, Le Corbusier eta Utzon

1. Ur Jauziaren Etxea: Frank Lloyd Wright

8. gaia. XX. mendea (2/2) - 19. irudia

Sarrera

• Izenburua: Ur Jauziaren etxea (Fallingwater).
• Egilea: Frank Lloyd Wright, estatubatuarra.
• Garaia: Aro Garaikidea, XX. mendearen lehen erdia.
• Estiloa: Organizismoa.
• Tipologia: Bizilekua.
• Materialak: Hormigoia, harria, altzairua eta beira.
• Kokalekua: Pennsylvania, Ameriketako Estatu Batuak.

Azterketa Formala

Ur Jauziaren etxeak hiru solairu ditu, eta konposizio geometriko batetik abiatuta eraiki zen. Plano bertikalak (hormak eta tximinia) harrizkoak dira, eta plano horizontalak (hegal-terrazak), berriz, hormigoizkoak. Harkaitzek orekan eusten diete plano horizontalei, eta, horri esker, osotasunak egiturazko plastikotasun handia du, azpian duen ur-jauzia gogora ekarriz. Blokeen arteko asimetriak zein bolumen eta solairuak desplazatuta egoteak inguruko naturaren berezko "desordena" organikoa islatzen dute.

Azterketa Funtzionala eta Kontzeptuala

Eraikinak eta inguruneak bat egiten dute erabat, eta horixe da, hain zuzen, arkitektura organizistaren oinarri nagusietako bat. Zuhaitzez, harkaitzez eta ur-jauziz inguratuta, zenbait irtenek (hegalek) egituratzen dute etxea, teilatu eta terraza funtzioa ere betetzen dutenak. Horren guztiaren ondorioz, badirudi egitura inguruko naturaren erreprodukzio arkitektonikoa dela.

Wrightek Kaufmann familiarentzat sortu zuen etxe hau, eta arkitektura organizistaren ideal baten gauzatzea da: natura betean bizi, baina arkitektura modernoaren erosotasunei uko egin gabe, hau da, ekologia eta aurrerapena bat eginda. Behin eraikuntza amaituta, familiak bertan bizitzeko arazo handiak izan zituen, ez bakarrik hezetasunagatik, baita ur-jauziak sortzen zuen orroagatik ere, jasanezina egiten baitzitzaien egoera horretan bizitzea.

Beste adierazpen batzuk

Organizismoa funtzionalismoaren bertsio gizatiarragoa izan zen, eta, batez ere, arrazionalismoaren ikuspegi berezi bat, non naturarekiko harremana ez zen galdu nahi.

2. Villa Savoye: Le Corbusier eta Funtzionalismoa

Sarrera

• Izenburua: Villa Savoye.
• Egilea: Le Corbusier, frantziarra.
• Garaia: Aro Garaikidea, XX. mendearen lehen erdia.
• Estiloa: Funtzionalismoa.
• Tipologia: Bizilekua.
• Materialak: Hormigoia, altzairua eta beira.
• Kokalekua: Paris, Frantzia.

Azterketa Formala

Villa Savoye Le Corbusierrek diseinatutako etxea da, arkitektura funtzionalistaren idealekin bat egiten duena. Arkitektura honen arabera, forma funtzioaren mende dago beti; beraz, ornamentazioak eta dekorazioak ez dute lekurik. Mugimendu modernoaren funtsezko bost puntuak aplikatzen dira hemen:

1. Zutabeak (pilotis): Eraikuntza lurretik altxatzeko.
2. Teilatu laua: Terraza edo lorategi funtzioa betetzen duena.
3. Oinplano askea: Paretek ez dute sostengu funtziorik, espazioa beharren arabera antolatzeko.
4. Leiho horizontal jarraituak: Argitasun handiagoa lortzeko.
5. Fatxada askea: Egituratik bereizitako itxitura gisa.

Bost puntu hauetatik abiatuz, eraikuntza forma sinplez osatuta dago, inolako apainketarik gabe.

Azterketa Funtzionala eta Kontzeptuala

Eraikin honek ingurunean txertatzearen eta ingurunetik desberdintzearen arteko tentsioa lortzen du. Alde batetik, lorategian eraikitako monumentu bat da, eta bere forma zein kromatismo garbiak naturarekiko desberdintasuna markatzen du. Le Corbusierrek "bizitzeko makina" deitu zien etxeei, eta Villa Savoye arkitektura modernoaren ikur garrantzitsuena da. Bere lana eta jarrera guztiz erabakigarriak izan ziren hurrengo hamarkadetan, batez ere Bigarren Mundu Gerraren ondoren.

Beste adierazpen batzuk

Le Corbusierren lanean Burdinazko Arkitektura, Chicagoko Eskola eta Protoarrazionalismoa garrantzitsuak izan ziren (Gropius eta Mies van der Rohe bezala, Behrensen estudioan ikasi baitzuen). Hala ere, abangoardiek (adibidez, Neoplasticismoak) eragin handia izan zuten bere ikuspegi arkitektoniko zein plastikoan.

3. Sydneyko Opera: Jørn Utzon

8. gaia. XX. mendea (2/2) - 20. irudia

Sarrera

• Izenburua: Sydneyko Opera.
• Egilea: Jørn Utzon, daniarra.
• Garaia: Aro Garaikidea, XX. mendearen bigarren erdia.
• Estiloa: Organizismoa / Espresionismoa.
• Tipologia: Ikuskizun aretoa (opera antzokia).
• Materialak: Hormigoia, zeramika, egurra, altzairua eta beira.
• Kokalekua: Sydney, Australia.

Azterketa Formala

Sydneyko Opera hiriko ikono eta monumentu adierazgarriena bihurtu da. Podium baten gainean dagoenez, hiriaren bista paregabeak eskaintzen ditu. Teknikoki oso berritzailea izan zen, eta horregatik hamasei urte behar izan zituzten amaitzeko. Bereizgarri dituen gangak (maskorrekin edo itsasontzi-belekin alderatuak) instalatzeko zortzi urte behar izan ziren. Utzonen aita ontzigintza-ingeniaria zen, eta horrek azal dezake interpretazio hori. Gangak osatzen dituzten piezek esfera perfektua dute oinarri. Kanpoaldean hormigoi armatua eta kristala erabili ziren; barrualdean, berriz, zurezko eta granito arrosazko akaberak.

Azterketa Funtzionala eta Kontzeptuala

Eraikina itsasoan barneratzen den penintsula txiki baten muturrean dago, 580 pilaren gainean. Inguruan terrazak, oinezkoentzako pasealekuak eta eskalinata handi bat ditu. Espazio ugari biltzen ditu: antzokiak, kontzertu-aretoak (Concert Hall eta Opera Theater), entsegu-gelak eta jatetxeak. Australiako Operaren eta Sydneyko Orkestra Sinfonikoaren egoitza da. Utzonek zioen aretoa "musika-tresna bat" dela, eta doitasun handiz zaindu behar dela soinua kalitate gorenekoa izan dadin.

Beste adierazpen batzuk

Utzonek Wrighten lana (Guggenheim Museoa) eta arkitektura organizista izan zituen gogoan, baina baita Alemaniako arkitektura espresionista ere, bere lana hain adierazkorra egiteko.

4. Odaliska: Robert Rauschenberg

8. gaia. XX. mendea (2/2) - 6. irudia

Sarrera

• Izenburua: Odaliska.
• Egilea: Robert Rauschenberg, estatubatuarra.
• Garaia: Aro Garaikidea, XX. mendearen bigarren erdia.
• Estiloa: Neodadaismoa.
• Teknika: Material desberdinen pilaketa (Combine painting).
• Neurriak: 210 x 64 x 63 cm.
• Gaia: Ez du gai finkorik.
• Kokalekua: Kolonia, Alemania.

Azterketa Formala

Espresionismo abstraktuaren ondoren, artista belaunaldi gazte batek Neodadaismoa sortu zuen, Duchampen jarrera berreskuratuz eta artearen mugak zalantzan jarriz. "Odaliska" lanean hiru elementu nagusi daude: erdian, fotokopiaz eta margoz osatutako koadroa; goian, oilar disekatu bat; eta behean, burko baten erdian sartutako zutabe bat.

Azterketa Funtzionala eta Kontzeptuala

Rauschenbergek ez zuen azalpen askorik ematen, baina irakurketa nagusi bat egin daiteke: Artearen Historian nagusi izan den ikuspegi matxista salatzen du. Biluzik agertzen diren gorputz gehienak emakumeenak izan direla gogorarazten du, eta gizonezko artista harroak oilar baten bidez irudikatzen ditu goialdean. Beheko burkoaren esanahia ezezagunagoa da, baina artelana aitzindaria izan zen emakumearen egoera artearen munduan salatzerakoan.

Beste adierazpen batzuk

Rauschenbergen lana ulertzeko Dadaismora eta Duchampen Ready-made-etara jo behar dugu. Izpiritu hori bera berreskuratzen du artista estatubatuarrak bere sorkuntzetan.